Marcos 14
MXV vs ARC
1 Ndia soo uvi kii ke kumani ra koo va viko pascua, te xixi na ixtavaꞌa ña köo ndavi xiꞌin. Ra na kunaꞌnu nuu na sutu xiꞌin na maestro sañaꞌa ley Ndioxi, ra xaꞌa na xika nduku na maña ndia kuꞌva ke tiin na Jesús, ra kaꞌni na ra.
1 E, dali a dois dias, era a Páscoa e a Festa dos Pães Asmos; e os principais dos sacerdotes e os escribas buscavam como o prenderiam com dolo e o matariam.
2 Ra sava tu na kachi saa:
2 Mas eles diziam: Não na festa, para que, porventura, se não faça alvoroço entre o povo.
3 Ra chi ñuu Betania ke ndakiꞌin Jesús kuaꞌan ra, ra ndi̱xa̱a̱ ra veꞌe ra nani Simón, ra ndoꞌo kueꞌe tiaꞌyu. Ra nani saa kuu Jesús ^nduꞌu ra nuu mesa, saa xaa iin ñaꞌa, ra niꞌi ña iin yuyu loꞌo ra iin chitu ndaa ña xiꞌin ndutia ra xaꞌan tami, ra tiaa ni yaꞌvi ndutia yoꞌo, chi ra kana xiꞌin ndinuꞌu i̱ku̱ nardo kuvi ra. Saa taꞌvi ña sukun yuyu loꞌo, ña ñuꞌu ra, ra ko̱so ndiee ña ra xi̱ni̱ Jesús.
3 E, estando ele em Betânia assentado à mesa, em casa de Simão, o leproso, veio uma mulher que trazia um vaso de alabastro, com unguento de nardo puro, de muito preço, e, quebrando o vaso, lho derramou sobre a cabeça.
4 Ra saa ndisaa sava na ndee yoꞌo, ra ndikaꞌan na kachi na saa:
4 E alguns houve que em si mesmos se indignaram e disseram: Para que se fez este desperdício de unguento?
5 A väꞌa ndikiyaꞌvi ra. Ra kusana ndia uni ciento denario yaꞌa va ki̱yaꞌvi̱ ra tu ra ndixiko yo kuvi ra; ra chindiee taꞌan yo xiꞌin na ndaꞌvi ―kachi na ña kañaꞌa na xaꞌa ñaꞌa yoꞌo.
5 Porque podia vender-se por mais de trezentos dinheiros e dá-lo aos pobres. E bramavam contra ela.
6 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na:
6 Jesus, porém, disse: Deixai-a, para que a molestais? Ela fez-me boa obra.
7 Chi na ndaꞌvi, ra iin ndisaa tiempo va ke iyoo na kan xiꞌin ndo, ra kuvi sa ndo ña vaꞌa xiꞌin na kan ndia ndia ka mii kii ña kuni̱ va ndo; ndi yuꞌu, ra süvi ndisaa tiempo ke koo yu xiꞌin ndo.
7 Porque sempre tendes os pobres convosco e podeis fazer-lhes bem, quando quiserdes; mas a mim nem sempre me tendes.
8 Ra ñaꞌa yoꞌo, ra xa kuchuun va ña xa ña ña yoꞌo chi xa chikaa va ña ndutia ra xaꞌan tami yuꞌu, ña xa na koo nduvi yu te na nduxin na yuꞌu.
8 Esta fez o que podia; antecipou-se a ungir o meu corpo para a sepultura.
9 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ndia ndia ka nuu ñuꞌu ña yuuvi yoꞌo, nuu ndatuꞌun na tuꞌun Ndioxi, ra ikan ndatuꞌun tu na xaꞌa ñaꞌa yoꞌo va, ra saa ndakaꞌan na xaꞌa ña vaꞌa xa ña.
9 Em verdade vos digo que, em todas as partes do mundo onde este evangelho for pregado, também o que ela fez será contado para sua memória.
10 Saa kee ra Judas Iscariote, iin ra itaꞌan xiꞌin ndia ña kuu ndia uxi uvi ña xika ndia xiꞌin Jesús, ra kuaꞌan ra kaꞌan ra xiꞌin na kunaꞌnu nuu na sutu ña kuni ra ndataxi ra Jesús ndaꞌa na.
10 E Judas Iscariotes, um dos doze, foi ter com os principais dos sacerdotes para lho entregar.
11 Ra te xini soꞌo na ña ndikaꞌan ra Judas xiꞌin na, saa ra ndiee ni kusii ini na, ra kindoo na chaꞌvi na ra, saa ra xaꞌa xika nduku ra ndia kuꞌva ke sa ra ña vaꞌa ndataxi ra Jesús ndaꞌa na.
11 E eles, ouvindo- o, alegraram-se e prometeram dar-lhe dinheiro; e buscava como o entregaria em ocasião oportuna.
12 Kii nuu te iyoo viko ña xixi na ixtavaꞌa ña köo ndavi xiꞌin, ra soko tu na iin ndikachi loꞌo xaꞌa kuachi na te viko pascua, ra saa ndindakatuꞌun ndia xika xiꞌin Jesús, kachi ndia saa:
12 E, no primeiro dia da Festa dos Pães Asmos, quando sacrificavam a Páscoa, disseram-lhe os discípulos: Aonde queres que vamos fazer os preparativos para comer a Páscoa?
13 Ra saa tiꞌvi Jesús uvi ndia xika xiꞌin ra, ra kachi ra saa xiꞌin ndia:
13 E enviou dois dos seus discípulos e disse-lhes: Ide à cidade, e um homem que leva um cântaro de água vos encontrará; segui-o.
14 Ra nuu xaa ra kan, ikan kaꞌan ndo xiꞌin mii ra tata xiꞌin veꞌe kan kachi ndo saa: “Suꞌva kachi ra Tata Maestro: ¿Ndia mii ku veꞌe nuu koo yu xiꞌin ndia xika xiꞌin yu ña kuxini yu viko pascua vichin? kachi ra”, kachi ndo xiꞌin ra.
14 E, onde quer que entrar, dizei ao senhor da casa: O Mestre diz: Onde está o aposento em que hei de comer a Páscoa com os meus discípulos?
15 Saa ñaꞌa ra iin veꞌe chee ña piso ni̱nù nuu ndo ra xa iyoo nduvi ndiꞌi va ini ña. Ñaa savii ndo ñaꞌa ña kuxini yo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.
15 E ele vos mostrará um grande cenáculo mobilado
16 Saa ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia ñuu kan. Ra iin ta iyoo ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia, iin saa iyoo ña kuu ndixa va, ra ikan xanduvi ndiꞌi ndia chuun ña ndikaꞌan ra xiꞌin ndia sa ndia.
16 E, saindo os seus discípulos, foram à cidade, e acharam como lhes tinha dito, e prepararam a Páscoa.
17 Ra te xa kuaꞌan kuñaà nuu ñuꞌu saa ndi̱xàà Jesús xiꞌin uxi uvi saa ndia xika xiꞌin ra.
17 E, chegada a tarde, foi com os doze.
18 Ra ndakundee ndia nuu mesa kuxi ndia, ra nani saa kuu ndia ndee ndia xixi ndia, saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:
18 E, quando estavam assentados a comer, disse Jesus: Em verdade vos digo que um de vós, que comigo come, há de trair-me.
19 Ra xaꞌa kusuchi ka vi ini ndia, ra saa xaꞌa ta iin ta iin ndia ndakatuꞌun ndia Jesús kachi ndia saa:
19 E eles começaram a entristecer-se e a dizer-lhe um após outro: Porventura, sou eu, Senhor? E outro: Porventura, sou eu, Senhor?
20 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa:
20 Mas ele, respondendo, disse-lhes: É um dos doze, que mete comigo a mão no prato.
21 Ña ndixa ke yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra xiniñuꞌu ndoꞌo ni yu ta kuꞌva kachi tuꞌun Ndioxi ña tiaa na xaꞌa yu; su ndi ¡Ndaꞌvi ni ra ndataxi yuꞌu kan! Ra vaꞌa ka va kee ra ndaꞌvi tu kuëe ndikaku ra ―kachi Jesús xiꞌin ndia.
21 Na verdade o Filho do Homem vai, como dele está escrito, mas ai daquele homem por quem o Filho do Homem é traído! Bom seria para o tal homem não haver nascido.
22 Nani saa ku ndia ndee ndia xixi ndia, saa kiꞌin Jesús iin ixta, ra taxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi, ra saa taꞌvi ra ña taxi ra ndaꞌa ndia, ra kachi ra saa xiꞌin ndia:
22 E, comendo eles, tomou Jesus pão, e, abençoando-o, o partiu, e deu-lh o, e disse: Tomai, comei, isto é o meu corpo.
23 Ra saa ti̱in ra iin copa vino, ra taxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi, ra sayaꞌa ra copa kan ndaꞌa ndia, ra loloꞌo ra xiꞌi takundiꞌi ndia.
23 E, tomando o cálice e dando graças, deu-lh o; e todos beberam dele.
24 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:
24 E disse-lhes: Isto é o meu sangue, o
25 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo chi ndandïko ka yu ña koꞌo yu ndutia uva yoꞌo xiꞌin ndo; chi ndia te na xaa kii kaꞌndia Ndioxi chiñu, ndia saa vi ke koꞌo tuku yu vino xaa xiꞌin ndo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.
25 Em verdade vos digo que não beberei mais do fruto da vide, até àquele Dia em que o beber novo, no Reino de Deus.
26 Ra saa te sandiꞌi ndia xita ndia yaa yii, saa ke̱e ndia ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia chi iku ña nani Olivo.
26 E, tendo cantado o hino, saíram para o monte das Oliveiras.
27 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:
27 E disse-lhes Jesus: Todos vós esta noite vos escandalizareis em mim, porque escrito está: Ferirei o pastor, e as ovelhas se dispersarão.
28 Ra te na ndatiaku yu, ra xiꞌna ka yuꞌu ku ra kunuu kuꞌun nuu ndo chi Galilea ―kachi ra xiꞌin ndia.
28 Mas, depois que eu houver ressuscitado, irei adiante de vós para a Galileia.
29 Ra ndikaꞌan ra Pedro kachi ra saa xiꞌin Jesús:
29 E disse-lhe Pedro: Ainda que todos se escandalizem, nunca, porém, eu.
30 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra:
30 E disse-lhe Jesus: Em verdade te digo que hoje, nesta noite, antes que o galo cante duas vezes, três vezes me negarás.
31 Ndi ra ndiee ka ndakuiin va ku ra Pedro kachi ra saa:
31 Mas ele disse com mais veemência: Ainda que me seja necessário morrer contigo, de modo nenhum te negarei. E da mesma maneira diziam todos também.
32 Saa xaa Jesús xiꞌin ndia xika xiꞌin ra xaꞌa iku Olivo iin nuu nani Getsemaní, ra ikan ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:
32 E foram a um lugar chamado Getsêmani, e disse aos seus discípulos: Assentai-vos aqui, enquanto eu oro.
33 Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra Pedro, xiꞌin ra Jacobo, xiꞌin ra Juan, kuaꞌan ndia xiꞌin ra. Ra saa xaꞌa kusuchi ka vi ini Jesús ra xaꞌa ndiꞌi ka vi ini ra.
33 E tomou consigo a Pedro, e a Tiago, e a João e começou a ter pavor e a angustiar-se.
34 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:
34 E disse-lhes: A minha alma está profundamente triste até a morte; ficai aqui e vigiai.
35 Ra saa kuxika ra loꞌo nuu ndee ndia, ra ikan xikusiti ra, ra xaꞌa ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, tu ña kuvi ke ra na yaꞌa va tundoꞌo ña kuyachin vaxi yoꞌo nuu ra.
35 E, tendo ido um pouco mais adiante, prostrou-se em terra; e orou para que, se fosse possível, passasse dele aquela hora.
36 Ra kachi ra saa kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi:
36 E disse: Aba, Pai, todas
37 Te ndiꞌi, saa nandiko ra xaa ra, ra xa ndia kixi va ku ndia ndee ndia; ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra Pedro kachi ra saa:
37 E, chegando, achou-os dormindo e disse a Pedro: Simão, dormes? Não podes vigiar uma hora?
38 Kundito ndo, ra kaꞌan ni ndo xiꞌin Ndioxi, ra na täxi ra ña koyo ndo ndaꞌa kuachi; chi ña ndixa ke: ndoꞌo, ra kuni ni va ndo kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi, su ndi vita ni ini ndo ―kachi ra xiꞌin ndia.
38 Vigiai e orai, para que não entreis em tentação; o espírito, na verdade,
39 Saa ndakiꞌin tuku ra kuaꞌan ra, ra iin saa kachi tuku va ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi.
39 E foi outra vez e orou, dizendo as mesmas palavras.
40 Ra te nandiko ra, xaa tuku ra nuu ndee ndia, ra kixi tuku va ndia, chi iin vevee takaa maꞌna nuu ndia ra tiaa ni kuni kusu ndia, ra nii ninïꞌi ndia ni ke kachi ndia xiꞌin ra.
40 E, voltando, achou-os outra vez dormindo, porque os seus olhos estavam carregados, e não sabiam o que responder-lhe.
41 Ra xa ichi uni va ke nandiko ra xaa ra, ndia saa ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:
41 E voltou terceira vez e disse-lhes: Dormi agora e descansai. Basta; é chegada a hora. Eis que o Filho do Homem vai ser entregue nas mãos dos pecadores.
42 Ndakoò ndo ra kuꞌun yo; chi xa kuyachin va ra ndataxi yuꞌu ndaꞌa na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.
42 Levantai-vos, vamos; eis que está perto o que me trai.
43 Sakan saa kuu ra kaꞌan ra xiꞌin ndia, saa ra xa xaa va ra Judas, ra itaꞌan xiꞌin ndia, ra iin tiaꞌndia chee na yuvi niꞌi i̱chi̱ xiꞌin itun xaa na; ra na xikuaꞌa, xiꞌin na sutu, xiꞌin na maestro sañaꞌa ley Ndioxi kuvi na tiꞌvi ñaꞌa.
43 E logo, falando ele ainda, veio Judas, que era um dos doze, da parte dos principais dos sacerdotes, e dos escribas, e dos anciãos, e, com ele, uma grande multidão com espadas e porretes.
44 Ra xa ndikataꞌan va ra Judas xiꞌin na ndia kuꞌva ke ndataxi ra Jesús ndaꞌa na. Ra suꞌva kachi ra xiꞌin na:
44 Ora, o que o traía tinha-lhes dado um sinal, dizendo: Aquele que eu beijar, esse é; prendei-o e levai- o com segurança.
45 Te ndi̱xàà ndixa ra Judas, saa ndikun kuyachin ra nuu Jesús ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:
45 E, logo que chegou, aproximou-se dele e disse-lhe: Rabi, Rabi. E beijou-o.
46 Ra na xaa xiꞌin ra, saa ra ndikun tiin ndixa va na Jesús kuaꞌan ra xiꞌin na.
46 E lançaram-lhe as mãos e o prenderam.
47 Ra saa tava iin ra xika xiꞌin Jesús i̱chi̱, ra xaꞌndia ra iin xiyo soꞌo ra muso ra xachiñu nuu sutu ra kuchee nuu taku yaa na sutu.
47 E um dos que ali estavam presentes, puxando da espada, feriu o servo do sumo sacerdote e cortou-lhe uma orelha.
48 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na yuvi yoꞌo, kachi ra saa:
48 E, respondendo Jesus, disse-lhes: Saístes com espadas e porretes a prender-me, como a um salteador?
49 A su iin ndisaa kii va ndixiyo yu xiꞌin ndo ini veꞌe ñuꞌu, sañaꞌa yu ndóꞌo̱, ra nditïin ndo yuꞌu. Ndi suꞌva ke xiniñuꞌu koo va, ra saa ke xinu nuu ña kaꞌan tuꞌun Ndioxi ―kachi Jesús xiꞌin na.
49 Todos os dias estava convosco ensinando no templo, e não me prendestes; mas isto é para que as Escrituras se cumpram.
50 Ndia saa ra xinu ndiꞌi va ndia xika xiꞌin ra kuaꞌan ndia ra ndakoo ndaꞌa va ndia ra.
50 Então, deixando-o, todos fugiram.
51 Ra ndikun iin ra loꞌo kuaꞌan ra sata Jesús, ra takua indaa manda va ke isukun vixin ra kuaꞌan ra, ra kuni tiin tu na ra kan va.
51 E um jovem o seguia, envolto em um lençol sobre o corpo nu. E lançaram-lhe as mãos,
52 Ra xandaku ra kunuu ra ndaꞌa na, ra saña va ra manda ña isukun ra, ra xinu yala ra kuaꞌan ra.
52 mas ele, largando o lençol, fugiu nu.
53 Saa ndi̱xa̱a̱ na xiꞌin Jesús nuu ra sutu, ra kuchee, ra ikan ndakutaꞌan takundiꞌi na kunaꞌnu nuu na sutu, xiꞌin na xikuaꞌa naꞌnu, xiꞌin na maestro sañaꞌa ley Ndioxi.
53 E levaram Jesus ao sumo sacerdote, e ajuntaram-se todos os principais dos sacerdotes, e os anciãos, e os escribas.
54 Ra xika xika ^ndíku̱n ra Pedro kuaꞌan ra, iin saa ndiakua ndixaa ra ndia nuu keꞌe veꞌe ra sutu kuchee kan, ra ikan ndakunduꞌu ra xiꞌin na kumisio ndiaa yeꞌe ñuꞌu, ndasaa ra xiꞌin na nuu xixi̱ ñùꞌù kan.
54 E Pedro o seguiu de longe até dentro do pátio do sumo sacerdote e estava assentado com os servidores, aquentando-se ao lume.
55 Ra na kunaꞌnu nuu na sutu xiꞌin na xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu, xaꞌa na xika nduku na kuachi Jesús, ña vaꞌa ndataxi na ra ndaꞌa na chiñu ña kaꞌni na ra, ndi ndia nii kuachi ra köo ndaniꞌi na.
55 E os principais dos sacerdotes e todo o concílio buscavam algum testemunho contra Jesus, para o matar, e não o achavam.
56 Vaꞌa ni kuaꞌa ni va ku yuvi taxi kuachi siki xaꞌa Jesús, su ndi ndindäkitaꞌan tuꞌun na, chi xa siin xa siin kaꞌan iin iin va na.
56 Porque muitos testificavam falsamente contra ele, mas os testemunhos não eram coerentes.
57 Saa ndakuita sava na ra xavaꞌa ini na xaꞌa ra, kachi na saa:
57 E, levantando-se alguns, testificavam falsamente contra ele, dizendo:
58 ―Nduꞌu xini soꞌo ña ndikaꞌan ra kachi ra saa: “Kani yu veꞌe ñuꞌu ña xavaꞌa na yuvi yoꞌo, ra kii uni saa ndakanindichi yu inka ña, ndi süvi ka ña savaꞌa ndaꞌa na kuvi ña kan”, kachi ra xini soꞌo ndi ―kachi na.
58 Nós ouvimos-lhe dizer: Eu derribarei este templo, construído por mãos de homens, e em três dias edificarei outro, não feito por mãos de homens.
59 Ra vaꞌa ni saa kachi va na, su ndi xïin ña ndakitaꞌan tuꞌun na.
59 E nem assim o testemunho deles era coerente.
60 Saa ndakundichi mii ra sutu kuchee maꞌñu takundiꞌi na, ra ndindakatuꞌun ra Jesús kachi ra saa:
60 E, levantando-se o sumo sacerdote no Sinédrio, perguntou a Jesus, dizendo: Nada respondes? Que testificam estes contra ti?
61 Ra yayaa va íin Jesús ra ndia nii tuꞌun ndindäkuiin ra. Saa ndindakatuꞌun tuku mii ra sutu kuchee kan ra, kachi ra saa:
61 Mas ele calou-se e nada respondeu. O sumo sacerdote lhe tornou a perguntar e disse-lhe: És tu o Cristo, Filho do Deus Bendito?
62 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:
62 E Jesus disse-lhe: Eu o sou, e vereis o Filho do Homem assentado à direita do Todo-Poderoso e vindo sobre as nuvens do céu.
63 Ra saa iin ndata saa ini ra sutu kuchee yoꞌo tikoto ña ndixi ra, ra kachi ra saa:
63 E o sumo sacerdote, rasgando as suas vestes, disse: Para que necessitamos de mais testemunhas?
64 Chi xa xini soꞌo tu ndoꞌo va, ña ndaa yuꞌu ra Ndioxi. ¿Ra a vaꞌa tuvi ndo? ―kachi ra xiꞌin na.
64 Vós ouvistes a blasfêmia; que vos parece? E todos o consideraram culpado de morte.
65 Ra saa xaꞌa sava na kondiaa na tiasiꞌi na ra. Ra ndasi na nuu ra, ra kani na ra, ra kaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa:
65 E alguns começaram a cuspir nele, e a cobrir-lhe o rosto, e a dar-lhe punhadas, e a dizer-lhe: Profetiza. E os servidores davam-lhe bofetadas.
66 Ra saa kuu ra Pedro nduꞌu ra nuu keꞌe chi ni̱nu̱, saa ndi̱xàà iin ñaꞌa ña xachiñu nuu ra sutu kuchee kan.
66 E, estando Pedro embaixo, no átrio, chegou uma das criadas do sumo sacerdote;
67 Ra te xini ña ra Pedro nduꞌu ra ndasaa ra nuu xixi ñùꞌù xiꞌin na kan, saa iin kaxi kaxi ixtoꞌni ña nuu ra, ra ndikaꞌan ña xiꞌin ra, kachi ña saa:
67 e, vendo a Pedro, que estava se aquentando, olhou para ele e disse: Tu também estavas com Jesus, o Nazareno.
68 Saa ndakuiin ra yuꞌu ña, kachi ra saa:
68 Mas ele negou-o, dizendo: Não o conheço, nem sei o que dizes. E saiu fora ao alpendre, e o galo cantou.
69 Ra saa xini tuku va ña xachiñu kan ra, ra xaꞌa ña kaꞌan ña xiꞌin takundiꞌi na ndee kan, kachi ña saa:
69 E a criada, vendo-o outra vez, começou a dizer aos que ali estavam: Este é um dos tais.
70 Ra ti̱se̱ꞌe tuꞌun tuku va ra Pedro. Ra saa ndiyaꞌa iin kani loꞌo, ra ndikaꞌan tuku va na ndee kan xiꞌin ra Pedro, kachi na saa:
70 Mas ele o negou outra vez. E, pouco depois, os que ali estavam disseram outra vez a Pedro: Verdadeiramente, tu és um deles, porque és também galileu.
71 Saa xaꞌa ra Pedro chinaꞌa ra Ndioxi, kachi ra saa:
71 E ele começou a imprecar e a jurar: Não conheço esse homem de quem falais.
72 Ra saa kana va chele ichi ña uvi. Saa ndakaꞌan ra Pedro ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra: ña “Xiꞌna ka uni ichi ke tiseꞌe tuꞌun kun xaꞌa yu, ra saa kana chele uvi ichi”, kachi Jesús xiꞌin ra. Ra te ndakaꞌan ra tuꞌun yoꞌo, saa ra xaꞌa ra xaku va ra.
72 E o galo cantou segunda vez. E Pedro lembrou-se da palavra que Jesus lhe tinha dito: Antes que o galo cante duas vezes, três vezes me negarás tu. E, retirando-se dali, chorou.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?