Lucas 11
MXV vs XGS
1 Saa kuu iin kii ke̱e Jesús kuaꞌan ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi. Ra ta ndiꞌi ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, ra saa ndikaꞌan iin ra itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa xiꞌin ra:
1 Jisaso wí e nurɨ rɨxa Gorɨxomɨ xwɨyɨ́á rɨrɨmɨ́ nɨwimáná eŋáná xegɨ́ wiepɨsarɨŋɨ́yɨ́ wo re urɨŋɨnigɨnɨ, “Ámɨnáoxɨnɨ, Jono wayɨ́ nɨneameaia wago xegɨ́ wiepɨsarɨŋowamɨ Gorɨxomɨ xwɨyɨ́á rɨrɨmɨ́ wipɨ́rɨ nánɨ uréwapɨyiŋɨ́pa joxɨ enɨ e nearéwapɨyiɨ.” urɨ́agɨ
2 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ndia:
2 o awamɨ re urɨŋɨnigɨnɨ, “Gorɨxomɨ xwɨyɨ́á rɨrɨmɨ́ nɨwirɨ́ná re urɨ́ɨ́rɨxɨnɨ, ‘Ápoxɨnɨ, “Ámá nɨ́nɨ joxɨnɨ ŋwɨ́áoxɨ eŋagɨ nánɨ wéyo rɨméɨ́rɨxɨnɨ.” neaimónarɨnɨ. “Joxɨ xwioxɨ́yo mɨmeámɨ́ nerɨ neameŋwearɨ́ápɨ sɨŋánɨ imónɨ́wɨnɨgɨnɨ.” neaimónarɨnɨ.
3 Ra iin takundiꞌi kii na taxi kun
3 Nene aiwá sɨ́á ayɨ́ ayimɨ nanɨ́wá nánɨ neaiayíɨrɨxɨnɨ.
4 Ra na sakaꞌnu ini kun xaꞌa kuachi ndi,
4 Ámá nene ɨ́wɨ́ neaíɨ́áyo yokwarɨmɨ́ wiíagwɨ nánɨ joxɨ nene ɨ́wɨ́ yarɨŋwáyɨ́ yokwarɨmɨ́ neaiíɨrɨxɨnɨ. Ámá wí eŋɨ́ eánɨgɨ́áyɨ́rɨ́anɨrɨ iwamɨ́ó owíwapɨyípoyɨnɨrɨ sɨŋwɨ́ mɨneanɨpa éɨrɨxɨnɨ.’ Gorɨxomɨ xwɨyɨ́á rɨrɨmɨ́ nɨwirɨ́ná e urɨ́ɨ́rɨxɨnɨ.” urɨŋɨnigɨnɨ.
5 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin ndia kachi ra saa:
5 — ausente —
6 Saa chi iin ra itaꞌan xiꞌin yu sakan xaa veꞌe yu, ra köo ña taxi yu kuxi ra”, kachi ndo.
6 — ausente —
7 Ra saa ndakuiin ra itaꞌan xiꞌin ndo kan, kachi ra saa: “Sandïꞌi kun yuꞌu ñani, chi xa ndasi tuun va yu yeꞌe. Ra xa ra kixi va kuvi yu xiꞌin seꞌe vali yu, ra küvi ndakoo yu taxi yu ña ndaꞌa kun”, na kachi ra xiꞌin ndo.
7 — ausente —
8 Ra tu na ndakoo ra, ra süvi xaꞌa ña itaꞌan ra xiꞌin ndo ke ndakoo ra taxi ra ña ndaꞌa ndo. Chi xaꞌa ña ndiee ni sandiꞌi ndo ini ra, ña kani ndaꞌa ndo yeꞌe va ra ke, ndakoo ra taxi ra ña xiniñuꞌu nuu ndo ndaꞌa ndo.
8 Nionɨ re seararɨŋɨnɨ, ‘Aŋɨ́ xiáwo aiwá nánɨ rɨxɨŋɨ́ bɨ́o xegɨ́ nɨkumɨxɨnɨrɨ emearɨŋɨ́ wo aiwɨ nɨwiápɨ́nɨmearɨ xɨ́o rɨxɨŋɨ́ urarɨŋɨ́yɨ́ umeaipaxɨ́manɨ. E nerɨ aiwɨ arɨ́kí rɨxɨŋɨ́ urayarɨ́ná nɨwiápɨ́nɨmearɨ xɨ́o wimónarɨŋɨ́pɨ nɨpɨnɨ mɨnɨ winɨgɨnɨ.’ seararɨŋɨnɨ.
9 Ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo vichin: Ra na nduku ndo ña kumani nuu ndo nuu Ndioxi, ra taxi va ra ña ndaꞌa ndo; ra na nanduku ndo ña xiniñuꞌu nuu ndo, ra chindiee taꞌan va ra xiꞌin ndo ña ndaniꞌi ndo ña; ra na kani ndaꞌa ndo yeꞌe, ra ndakuiña va ra yeꞌe nuu ndo.
9 Ayɨnánɨ nionɨ re seararɨŋɨnɨ, ‘Soyɨ́né Gorɨxomɨ amɨpí wí nánɨ yarɨŋɨ́ wíáná o ananɨ mɨnɨ seaiapɨnɨ́árɨnɨ. Rɨxɨŋɨ́ nurɨrɨ́ná amɨpí wí o tɨ́ŋɨ́ e nánɨ pɨ́á nerɨ́nánɨŋɨ́ ananɨ meapɨ́rɨ́árɨnɨ. Rɨxɨŋɨ́ nurɨrɨ́ná wáɨ́ e nɨrómáná wakwɨ́ óránánɨŋɨ́ o ananɨ arɨ́á nɨsirɨ aŋɨ́ ówaŋɨ́nɨŋɨ́ rɨ́kwiinɨgɨnɨ.’ seararɨŋɨnɨ.
10 Chi na nduku ñaꞌa ña kumani nuu na nuu Ndioxi, ra niꞌi va na ña; ra na nanduku ña, ra ndaniꞌi va na ña. Ra na kaꞌan xiꞌin ra, ra ndakuiña va ra yeꞌe nuu na.
10 Ayɨ́ rɨpɨ nánɨ seararɨŋɨnɨ. Ámá nɨ́nɨ Gorɨxomɨ rɨxɨŋɨ́ urayarɨ́náyɨ́ ayɨ́ ananɨ wí meapɨ́rɨ́árɨnɨ. Ámá gɨyɨ́ amɨpí wí nánɨ pɨ́á nerɨ́ná ananɨ meapɨ́rɨ́árɨnɨ. Gɨyɨ́ wáɨ́ e dánɨ wakwɨ́ óráná o ananɨ aŋɨ́ ówaŋɨ́ wɨ́kwiinɨ́árɨnɨ.” urɨŋɨnigɨnɨ.
11 ’Ra tu ndia ndoꞌo na iyoo seꞌe, ra na nduku na xita nuu ndo kuxi na, ¿ra ama taxi ndo yuu ndaꞌa na kaxi na? Ra tu nduku tu na tiaka nuu ndo kaxi na, ¿ra ama taxi tu ndo koo ndaꞌa na kaxi na?
11 Ewayɨ́ xwɨyɨ́á ámɨ bɨ rɨpɨ nurɨrɨ re urɨŋɨnigɨnɨ, “Ápoyɨ́né woxɨ dɨxɨ́ íwo nɨbɨrɨ peyɨ́ nánɨ rɨxɨŋɨ́ rɨránáyɨ́, weaxɨ́á nɨmearɨ wirɨréɨnɨ? Oweoɨ, wí e wirɨméɨnɨ.
12 Ra tu ndivi tu na nduku na nuu ndo kaxi na, ¿ra ama taxi tu ndo tisuꞌma ndaꞌa na kaxi na, su täxi ndo ri?
12 Iŋɨ́ kímɨŋɨ́ nánɨ enɨ rɨxɨŋɨ́ rɨránáyɨ́, wáré nɨmearɨ wirɨréɨnɨ? Oweoɨ, e enɨ nɨmearɨ wirɨméɨnɨ.
13 Saa chi ndoꞌo, ra vaꞌa ni yuvi kuachi kuvi va ndo, ndi su xini va ndo taxi ndo ña vaꞌa ndaꞌa seꞌe ndo. ¡Ra ña kuu Tata yo Ndioxi, ra vaꞌa, ra köo ndia nii kuachi, ña kan ke kundaa kaxi va ini yo ña taxi va ra ña vaꞌa ni ña kuu Tachi Yii ra ndaꞌa takundiꞌi yuvi na nduku ña nuu ra! ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.
13 Soyɨ́né ɨ́wɨ́ néra warɨgɨ́oyɨ́né aiwɨ segɨ́ niaíwɨ́ rɨxɨŋɨ́ searánáyɨ́, ananɨ amɨpí awiaxɨ́yɨ́ anɨpá mɨnɨ wiarɨgɨ́oyɨ́nérɨnɨ. E nerɨ aí segɨ́ ápo aŋɨ́namɨ ŋweaŋo aŋɨpaxɨ́rɨnɨ. ‘Omɨ gɨyɨ́ gɨyɨ́ rɨxɨŋɨ́ uránáyɨ́, kwíyɨ́ oyápɨ aí ananɨ mɨnɨ winɨ́árɨnɨ.’ seararɨŋɨnɨ.” urɨŋɨnigɨnɨ.
14 Ra saa tava Jesús tachi ndivaꞌa ini iin tiaa ra miꞌmi. Ra ta kita suꞌva ña ndivaꞌa kan, saa ra ndikun ndakaꞌan va ra, ra ndakanda ka vi ini yuvi na xini ña nduvaꞌa ra.
14 Jisaso, imɨ́ó maŋɨ́ pɨ́rónɨŋɨ́ womɨ —O ámá womɨ dɨŋɨ́ xɨxéroarɨŋagɨ nánɨ ámáo enɨ maŋɨ́ pɨ́rónɨŋorɨnɨ. Imɨ́omɨ mɨxɨ́ umáɨnowáráná imɨ́o éɨ́ úáná ámá maŋɨ́ pɨ́rónɨŋo ámɨ pɨ́né rɨŋɨnigɨnɨ. Ámɨ pɨ́né rarɨŋagɨ
15 Ra saa ndikaꞌan sava na kachi na saa:
15 ámá e epɨ́royɨ́ egɨ́áyɨ́ sɨŋwɨ́ e nɨwɨnɨro ududɨ́ nero aí
16 Ra sava tu na kaꞌan xiꞌin Jesús, ña na sa ra iin ña ndichi nuu ndivi va kuni na, ña ixtondoso na ra, ra a ndixa xiꞌin ndie̱e̱ Ndioxi ke tava ra tachi ndivaꞌa káꞌán na, chi ndikandïxa na ra.
16 ámá wí re rɨgɨ́awixɨnɨ, “O imɨ́ó mɨxɨ́ numáɨnowárɨrɨ́ná imɨ́ó xɨráónɨŋɨ́ imónɨŋo —O xegɨ́ yoɨ́ bɨ Bieseburoyɨ rɨnɨŋorɨnɨ. Oborɨnɨ. O eŋɨ́ weámɨxowárɨ́agɨ nánɨ eŋɨ́ eánɨŋɨ́ oyá tɨ́nɨ umáɨnowárarɨŋɨ́rɨnɨ.” rarɨ́ná ámá ámɨ wí “Jisaso eŋɨ́ eánɨŋorɨ́anɨ? Iwamɨ́ó owíwapɨyaneyɨ.” nɨrɨnɨro nɨbɨro re urɨgɨ́awixɨnɨ, “Aŋɨ́namɨ dánɨ emɨmɨ́ bɨ iwamɨ́ó neaíwapɨyiɨ.” urɨ́agɨ́a aiwɨ
17 Ra xa kundaa kuaꞌa va ini Jesús ña ndakani ini na. Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:
17 o wigɨ́ yaiwigɨ́á nánɨ adadɨ́ nɨwirɨ ewayɨ́ xwɨyɨ́á re urɨŋɨnigɨnɨ, “Ámá gwɨ́ axɨ́rí xepɨxepá nɨrónɨro mɨxɨ́ ninɨrónáyɨ́, ayɨ́ aŋɨ́ mɨwiárekɨxɨnɨpaxɨ́rɨnɨ. Ámá xɨráxogwáowa enɨ xepɨxepá nɨrónɨro mɨxɨ́ ninɨrɨ́náyɨ́, ayɨ́ enɨ aŋɨ́ mɨwiárekɨxɨnɨpɨ́rɨ́árɨnɨ.
18 Ra kuꞌva saa ke iyoo tu ri ndivaꞌa va, saa chi tu na ndukuiin ri, ra kanitaꞌan ri xiꞌin taꞌan mii ri. ¿Ra a kuchuun ri koo ri, tuvi ndo? Ra suꞌva ke kachi yu xiꞌin ndo, saa chi kaꞌan ndo ña tava yu tachi ndivaꞌa xiꞌin ndiee ri ndivaꞌa.
18 Ayɨnánɨ Seteno tɨ́nɨ xegɨ́ imɨ́ó axɨ́yɨ́ tɨ́nɨ xepɨxepá nɨrónɨro mɨxɨ́ ninɨrónáyɨ́, arɨge nero eŋɨ́ neánɨrɨ ropɨ́ráoɨ? Oweoɨ! E nerɨ aiwɨ seyɨ́né ‘Eŋɨ́ eánɨŋɨ́ Bieseburoyá tɨ́nɨ imɨ́ó mɨxɨ́ umáɨnowárarɨŋɨnɨ.’ nɨrarɨŋoɨ.
19 Ra tu ndixa xiꞌin ndie̱e̱ kiti ñaꞌa ke tava yu tachi ndivaꞌa, na kachi yo, saa ra, ¿yoo ndiee ke tava tu na itaꞌan xiꞌin ndoꞌo tachi ndivaꞌa, tuvi ndo? Ra na kundaa ini ndo chi süvi saa iyoo ña. Ra mii na ñaa na sayukun kuachi xiꞌin va ndo, saa chi na yaꞌa xini va kuvi ndo.
19 Nionɨ nepa Bieseburoyá eŋɨ́ eánɨŋɨ́ tɨ́nɨ imɨ́ó mɨxɨ́ numáɨnowárɨrɨ sɨŋwɨrɨyɨ́, segɨ́ ámá eŋɨ́ eánɨŋɨ́ goyá tɨ́nɨ mɨxɨ́ umáɨnowárarɨgɨ́árɨnɨ? Segɨ́ ámá imɨ́ó mɨxɨ́ umáɨnowárarɨgɨ́áwa sɨ́á yoparɨ́yimɨ nɨwiápɨ́nɨmearo yarɨŋɨ́ re seaipɨ́rɨ́árɨnɨ, ‘Nene ámá wo imɨ́ó mɨxɨ́ umáɨnowárarɨŋagɨ nɨwɨnɨrane “Eŋɨ́ eánɨŋɨ́ Gorɨxoyá tɨ́nɨ e yarɨnɨ.” rɨnarɨŋwá eŋagɨ nánɨ seyɨ́né pí nánɨ Jisaso axɨ́pɨ yarɨŋagɨ nɨwɨnɨrɨ́ná xwɨyɨ́á nɨmearɨro “Eŋɨ́ eánɨŋɨ́ oboyá tɨ́nɨ yarɨŋɨnɨ.” urɨgɨ́awixɨnɨ?’ Yarɨŋɨ́ e seaipɨ́rɨ́árɨnɨ.
20 Saa chi yuꞌu, ra xiꞌin ndie̱e̱ Ndioxi va ke tava yu tachi ndivaꞌa. Ra na kundaa ini ndo chi xa xaa va Ndioxi ña kaꞌndia ra chiñu nuu ndo ―kachi Jesús xiꞌin na.
20 Nionɨ eŋɨ́ eánɨŋɨ́ Gorɨxoyá tɨ́nɨ imɨ́ó mɨxɨ́ umáɨnowárarɨŋagɨ aí seyɨ́né ‘Gorɨxo xɨ́o xegɨ́ xwioxɨ́yo mɨmeámɨ́ nerɨ neameŋweanɨ́ápɨ rɨxa rimónɨnɨ?’ mɨyaiwiarɨŋoɨ. ‘Ámá yeáyɨ́ neayimɨxemeanɨ́a nánɨ urowárénapɨnɨ́o, arɨ́owayá xwɨ́á piaxɨ́yo dánɨ iwiaronɨ́oyɨ rarɨŋwáo rɨxa nene tɨ́nɨ rimónɨŋwɨnɨ?’ mɨyaiwiarɨŋoɨ.” nurɨrɨ
21 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:
21 ewayɨ́ xwɨyɨ́á ámɨ bɨ rɨpɨ urɨŋɨnigɨnɨ, “Ámá eŋɨ́ rɨŋɨ́ wo éwaikɨ́ oxá nayirɨ nɨtɨrɨ awí meŋweaŋáná ámá wo xegɨ́ aŋɨ́yo nɨpáwirɨ amɨpí wí ɨ́wɨ́ meapaxɨ́ menɨnɨ.
22 Ndi su tu na kixi inka ra ndaku vaꞌa ka nuu ra, ra ra ndaku kan kuvi ra sa tiaa va, ra kindiaa ndiꞌi va ra ñaꞌa ra. Ra ndataꞌvi ra ña xiꞌin na itaꞌan xiꞌin va ra ―kachi Jesús xiꞌin na.
22 E nerɨ aí ámá eŋɨ́ rɨŋomɨ nɨmúrorɨ omɨ seáyɨ e imónɨŋɨ́ wo nɨbɨrɨ mɨxɨ́ wimɨnɨrɨ nerɨ́ná xopɨrárɨ́ nɨwirɨ amɨpí nɨ́nɨ mɨxɨ́ nánɨ maxɨrɨŋɨ́yɨ́ nurápɨmáná amɨpí oyá nɨ́nɨ enɨ rɨxa nurápɨrɨ yaŋɨ́ nɨwia warɨŋɨ́rɨnɨ.” Jisaso eŋɨ́ eánɨŋɨ́ xɨ́oyá oboyápimɨ múroŋagɨ nánɨ ewayɨ́ xwɨyɨ́á e urɨŋɨnigɨnɨ.
23 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:
23 Ámá wí ámáyɨ́ nɨ́nɨ Jisasomɨ dɨŋɨ́ wɨkwɨ́roro xɨ́dɨro epɨ́rɨxɨnɨrɨ pɨ́rɨ́ rakiámɨ́ wianɨro yarɨgɨ́áyɨ́ nánɨ ewayɨ́ xwɨyɨ́á ámɨ bɨ nurɨrɨ re urɨŋɨnigɨnɨ, “Ámá nionɨ tɨ́ámɨnɨ mimónɨgɨ́áyɨ́, ayɨ́ nionɨ tɨ́nɨ mɨxɨ́ imónɨŋwáyɨ́rɨnɨ. Ámá nionɨ tɨ́nɨ sipɨsipɨ́ awí meaárɨpa yarɨgɨ́áyɨ́, ayɨ́ sipɨsipɨ́ xɨ́dɨ́xɨ́dowárɨ́ yarɨgɨ́áyɨ́rɨnɨ.” urɨŋɨnigɨnɨ.
24 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:
24 Ámá ayɨ́ “Nene Jono nearáná sanɨŋɨ́ onɨmiápɨ nerane aiwɨ imɨ́ó xɨxéroarɨŋɨ́ rónɨŋɨ́ imónanɨgɨnɨ.” oyaiwípoyɨnɨrɨ ámɨ xɨxewisɨ́ ikaxɨ́ bɨ nurɨrɨ re urɨŋɨnigɨnɨ, “Imɨ́ó xɨxéroarɨŋɨ́yɨ́ mɨxɨ́ umáɨnowáráná ámá womɨ pɨ́nɨ nɨwiárɨmɨ nurɨ́ná iniɨgɨ́ mayɨ́mɨ ge ge sá oŋweámɨnɨrɨ nemerɨ pɨ́á nɨmegɨnɨméɨsáná re yaiwiárɨŋɨ́rɨnɨ, ‘Gɨ́ ámɨ aŋɨ́ axɨ́ pɨ́nɨ nɨwiárɨmɨ bɨŋaé nánɨ oumɨnɨ.’ nɨyaiwimɨ
25 Saa ra kaꞌan ña xiꞌin mii ña kachi ña saa: “Vaꞌa ka va na nandiko yo veꞌe chi nuu kee yo”, kachi ña. Ra saa te nandiko ña ndaxaa ña nuu ndixiyo ña, ra ndia nii ka ñaꞌa köo veꞌe kan, ra vaꞌa ka vi ndatiꞌvi na, ra vii ka vi nduu veꞌe kan xa na.
25 nurɨ aŋɨ́ rɨxa síɨ́ peárɨnɨrɨ píránɨŋɨ́ imɨxárɨnɨrɨ yárɨnɨŋagɨ nɨwɨnɨrɨ sɨnɨ anɨ́á imónɨŋagɨ nɨwɨnɨrɨ nánɨ
26 Ra saa ^ndakiꞌin tuku tachi ndivaꞌa kan kuaꞌan ña, ra ^nanduku ña inka uxa nuu tachi ndivaꞌa, ña kini ni ka nuu mii ña ^xaa xiꞌin ña, ra saa ^nandee takundiꞌi ña ini veꞌe kan, ña koo ña. Saa ra yuvi na ndoꞌo saa ña xindikaa tachi ndivaꞌa ini na, ra na ndiee ka ndasa va kuvi na, nuu ña ndixiyo na ta yachi ―kachi Jesús xiꞌin na.
26 ámɨ nurɨ imɨ́ó wé wɨ́úmɨ dáŋɨ́ waú ɨ́wɨ́ neróná xɨ́omɨ seáyɨ e múroro egɨ́áyo nɨwirɨmeámɨ nuro axomɨ nɨxɨxéroro e ŋweaarɨgɨ́árɨnɨ. Xámɨ sɨpí imónago aí ínáyɨ́ aga sɨpí ikeamónɨŋɨ́rɨnɨ.” urɨŋɨnigɨnɨ.
27 Ra ta sakan sandiꞌi Jesús ndikaꞌan ra xiꞌin na, saa ra tuꞌva ndikaꞌan va iin ñaꞌa ña ndikaa tiañu yuvi kan kachi ña saa xiꞌin ra:
27 Xwɨyɨ́á apɨ urarɨ́ná apɨxɨ́ wí ámá e epɨ́royɨ́ egɨ́áyo dánɨ rɨ́aiwá re urɨŋɨnigɨnɨ, “Apɨxɨ́ joxɨ nɨrɨxɨrɨrɨ amɨŋɨ́ siapɨŋí Gorɨxoyá dɨŋɨ́ tɨ́nɨ yayɨ́ winɨpaxɨ́rɨnɨ.” urɨ́agɨ aí
28 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa:
28 o re urɨŋɨnigɨnɨ, “E wí nɨyaiwirɨ mɨrɨpanɨ. Ámá gɨyɨ́ gɨyɨ́ xwɨyɨ́á Gorɨxoyá arɨ́á wiro axɨ́pɨ ero yarɨgɨ́áyɨ́ ámá ayɨ́nɨ Gorɨxoyá dɨŋɨ́ tɨ́nɨ yayɨ́ winɨpaxɨ́rɨnɨ.” urɨŋɨnigɨnɨ.
29 Ra saa kuu ra kuaꞌa ka vi yuvi xaꞌa ^ndakutaꞌan nuu iin Jesús, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:
29 Ámá obaxɨ́ Jisaso tɨ́ŋɨ́ e epɨ́royɨ́ eŋáná sɨnɨ wínɨ wínɨ epɨ́royɨ́ yarɨŋagɨ́a o re urɨŋɨnigɨnɨ, “Isɨrerɨyɨ́né, agwɨ ŋweagɨ́áyɨ́né ɨ́wɨ́ néra nuro arɨ́kí yarɨgɨ́áyɨ́né, emɨmɨ́ nánɨ seaimónarɨŋagɨ aiwɨ nionɨ emɨmɨ́ wí mɨseaíwapɨyipa nerɨ aiwɨ ná bɨnɨ Gorɨxoyá wɨ́á rókiamoagɨ́ Jonao yagɨ́pɨnɨ seaíwapɨyimɨ́árɨnɨ.
30 Chi ta kuꞌva ndoꞌo ra Jonás, ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ña ndixikuu ra iin seña nuu yuvi väꞌa, na ñuu Nínive, ra saa ke ndoꞌo tu yuꞌu, ra xaa yoꞌo va, kuni yuvi na ndee tiempo vichin.
30 Eŋíná Gorɨxoyá wɨ́á rókiamoagɨ́ Jonaoyɨ rɨnɨŋo —O sɨ́á wɨyaú wɨyi pɨyɨ́nɨŋɨ́ nimónɨrɨ peyɨ́ agwɨ́yo weagorɨnɨ. O ámá aŋɨ́ yoɨ́ Ninipayɨ rɨnɨŋɨ́yo ŋweaagɨ́áyo Gorɨxoyá sɨ́mɨmajɨ́ónɨŋɨ́ wiiŋɨ́pa ámá imónɨŋáonɨ ámá agwɨ ŋweagɨ́áyɨ́né Gorɨxoyá sɨ́mɨmajɨ́onɨ́nɨŋɨ́ seainɨŋɨnɨ.
31 Ra kii ña sandaku Ndioxi kuachi na yuuvi yoꞌo, saa ke ndakundichi tu ña reina ña kee chi nínu̱ nuu kaꞌan na kuu sur, ña taxi ña kuachi xaꞌa ndo. Chi xïin ndo kandixa ndo ña kaꞌan yu. Saa chi ña reina kan, ra kani ni va ke̱e ña kixi ña xini soꞌo ña tuꞌun ndichi ña sakuaꞌa ra rey Salomón na xinaꞌa. Ra na kundaa ini ndo, chi kaꞌnu ni ka va ra iin yoꞌo vichin nuu ra rey Salomón, ra xïin ndo kuni soꞌo ndo ña kaꞌan ra.
31 Gorɨxo ámá nɨyonɨ mí ómómɨxɨmɨ́ enɨ́áyimɨ apɨxɨ́ eŋíná Sibayɨ́ aŋɨ́yo meŋweaagí —Í mɨxɨ́ ináyɨ́ Soromono nɨjɨ́á seáyɨ e nimónɨrɨ rɨrɨmɨ́ yarɨ́ná arɨ́á wimɨnɨrɨ nánɨ aŋɨ́ aga ná jɨ́amɨ dánɨ bɨŋírɨnɨ. Í ámá wonɨ Soromonomɨ seáyɨ e imónɨŋáonɨ re éɨ́ nɨrómáná seararɨŋagɨ aiwɨ seyɨ́né arɨ́á mɨniarɨŋagɨ́a nánɨ í sɨ́á ayimɨ nɨwiápɨ́nɨmearɨ xwɨyɨ́á seameárɨnɨ́árɨnɨ.
32 Ra saa ke sa tu na ñuu Nínive va, chi taxi tu na kan va kuachi xaꞌa ndoꞌo na ndee tiempo vichin, te xa na xaa kii ña sandaku Ndioxi kuachi na yuuvi yoꞌo. Chi na ñuu Nínive, ra nandiko va ini na nuu Ndioxi ta xini soꞌo na, ña ndikaꞌan ndoso ra Jonás, ra na kundaa ini ndo, chi kaꞌnu ni ka va ra iin yoꞌo vichin nuu ra Jonás, ra xïin ndo nandiko ini ndo ―kachi Jesús xiꞌin na.
32 Ámá eŋíná aŋɨ́ yoɨ́ Ninipayɨ rɨnɨŋɨ́yo ŋweaagɨ́áyɨ́ —Ayɨ́ Gorɨxoyá wɨ́á rókiamoagɨ́ Jonao Gorɨxoyá xwɨyɨ́á wáɨ́ urɨméáná ayɨ́ wigɨ́ ɨ́wɨ́ egɨ́ápɨ rɨ́wɨ́mɨnɨ nɨmamoro nɨsanɨro ŋweaagɨ́áyɨ́rɨnɨ. Ayɨ́ ámá wo Jonaomɨ seáyɨ e imónɨŋáonɨ re éɨ́ nɨrómáná seararɨŋagɨ aiwɨ seyɨ́né arɨ́á mɨniarɨŋagɨ́a nánɨ ámá ayɨ́ sɨ́á Gorɨxo ámá nɨyonɨ mí ómómɨxɨmɨ́ enɨ́áyimɨ nɨwiápɨ́nɨmearo xwɨyɨ́á seameárɨpɨ́rɨ́árɨnɨ.” urɨŋɨnigɨnɨ.
33 Ra saa ndikaꞌan ka ra xiꞌin na kachi ra saa:
33 O xwɨyɨ́á Gorɨxoyá ramɨxɨ́nɨŋɨ́ imónɨŋagɨ nánɨ re rɨŋɨnigɨnɨ, “Ámá wo ramɨxɨ́ nɨmɨxárómáná aŋɨ́ sakwímaŋɨ́yo tarɨŋɨ́manɨ. Sɨxɨ́ wá nɨmearɨ upɨkákwiárarɨŋɨ́manɨ. Nɨmɨxárómáná ámá ɨ́wiapɨ́á gɨyɨ́ gɨyɨ́ wɨ́á ónɨŋagɨ sɨŋwɨ́ wɨnɨpɨ́rɨ nánɨ íkwiaŋwɨ́yo seáyɨ e ikwiárarɨŋɨ́rɨnɨ.” nurɨrɨ
34 Ra saa ke iyoo tu nduchi nuu va yo, saa chi ta iyoo ñuꞌu ña tuun, va ke iyoo ña. Ra tu ña vaꞌa kuvi ña, saa ra yeꞌe ndiꞌi tu iki kuñu va yo, ra tu ña väꞌa va kuvi tu nduchi nuu yo, saa ra nuu ñaa va iyoo iki kuñu yo.
34 re urɨŋɨnigɨnɨ, “Segɨ́ sɨŋwɨ́ enɨ uyɨ́wɨ́nɨŋɨ́ imónɨnɨ. Segɨ́ sɨŋwɨ́ tɨ́nɨ píránɨŋɨ́ nanɨro wé rónɨŋɨ́ nerónáyɨ́, dɨŋɨ́ naŋɨ́nɨ aumaúmɨ́ ninɨro segɨ́ xwioxɨ́yo wɨ́ánɨŋɨ́ ókímɨxɨnarɨŋoɨ. E nerɨ aiwɨ segɨ́ sɨŋwɨ́ tɨ́nɨ ɨ́wɨ́ nánɨ nanɨróná segɨ́ xwioxɨ́yo sɨ́ánɨŋɨ́ yimɨxɨnarɨŋoɨ.
35 Ña kan ke na kiꞌin ni ndo kuenda xiꞌin mii ndo xiꞌin ñuꞌu ña yeꞌe nuu ndo; chi koto ndaꞌva ña, ra kuñaa ndiꞌi nuu iki kuñu ndo.
35 Dɨŋɨ́ naŋɨ́nɨ aumaúmɨ́ ninɨro segɨ́ xwioxɨ́ wɨ́ánɨŋɨ́ seaókiarɨŋɨ́pɨ supɨkínɨnɨgɨnɨrɨ dɨŋɨ́ tɨ́nɨ éɨ́rɨxɨnɨ.
36 Saa chi tu iinii saa iki kuñu ndo ke yeꞌe, ra ndia nii loꞌo ka ña ñaa köo xiꞌin ña, ra saa ke vaꞌa kuni kaxi ndo takundiꞌi va ñaꞌa, ra ta kuꞌva iyoo ñuꞌu ña tuun veꞌe, saa ke na koo ndo ―kachi Jesús xiꞌin na.
36 Segɨ́ xwioxɨ́yo sɨ́á wí mɨyinɨ́ wɨ́ánɨ nókiárɨrɨ́ná uyɨ́wɨ́ wɨ́á seaókiarɨŋɨ́pánɨŋɨ́ segɨ́ xwioxɨ́ nɨ́nɨ wɨ́á seaókiárɨnɨ́árɨnɨ.” urɨŋɨnigɨnɨ.
37 Ra saa te sandiꞌi Jesús ndikaꞌan ra, ra saa ndikaꞌan iin ra fariseo xiꞌin ra ña na kuꞌun ra kuxi ra xiꞌin ra veꞌe ra. Ra saa ndixaa Jesús ndikiꞌvi ra veꞌe ra, ra ndakunduꞌu ra nuu mesa xiꞌin ra.
37 E nurɨ́ɨsáná eŋáná Parisi wo “Gɨ́ aŋɨ́yo aiwá onaiyɨ.” nurɨrɨ nipemeámɨ úáná Jisaso nurɨ aiwá nɨpɨ́re éɨ́ ŋweaŋáná
38 Ra nindäꞌa vi Jesús ra ndakunduꞌu ra. Saa ra ndakanda ka vi ini ra fariseo kan xini ra ra ña nindäꞌa ra, chi ña yunaꞌa ndia fariseo kan, ra xiꞌna ka va ndaꞌa ndia a saa xixi ndia.
38 Parisio Jisaso xámɨ wé piaxɨ́nɨŋɨ́ eaŋɨ́ nánɨ wigɨ́ yarɨgɨ́ápa wé iniɨgɨ́yo igwɨ́á mɨwíró aiwá nɨpɨ́re éɨ́ ŋweaŋagɨ nɨwɨnɨrɨ ududɨ́ yarɨ́ná
39 Saa ra kundaa va ini Jesús ña ^ndakani ini ra fariseo kan, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra, kachi ra saa:
39 Jisaso re urɨŋɨnigɨnɨ, “Parisioyɨ́né ɨ́wɨ́ mearo rɨ́á kɨroro yanɨro moarɨgɨ́ápɨ segɨ́ xwioxɨ́yo sɨnɨ magwɨ́ eŋáná kapɨxɨ́ tɨ́nɨ pɨrerɨxɨ́ tɨ́nɨ igɨ́á nearɨ́nánɨŋɨ́ kíyɨ́ bɨ́arɨwámɨ dánɨnɨ kwɨ́rɨnarɨgɨ́oyɨ́néxɨnɨ.
40 ¡Ra Kiꞌvi ni ndo!, saa chi, ¿a kundäa ini ndo Ndioxi va kuvi ra xavaꞌa iki kuñu ndo, ra xavaꞌa tu ra nima va ndo?
40 Majɨmajɨ́á ikárɨnarɨgɨ́oyɨ́né ‘Bɨ́arɨwámɨnɨ imɨxarɨŋo ínɨrɨwámɨnɨ mimɨxɨŋɨ́rɨnɨ.’ rɨyaiwiarɨŋoɨ?
41 Ña kan ke tu ndinuni ni nima ndo na taxi ndo ñaꞌa ndaꞌa na ndaꞌvi, ra saa ke kindoo vaꞌa ndo nuu Ndioxi.
41 Amɨpí soyɨ́né ɨ́á xɨrɨgɨ́ápɨ ámá uyípeayɨ́yo ayá nurɨmɨxɨro arɨrá nɨwiro mɨnɨ wíánáyɨ́, soyɨ́né igɨ́á neánɨrónɨŋɨ́ imónɨpɨ́rɨ́árɨnɨ.
42 ’Ndi su, ¡Ndaꞌvi ni ndoꞌo, ndia fariseo!, chi xuꞌun loꞌo ña kiꞌin ndo xaꞌa iku menta, xiꞌin takuu ruda, xiꞌin ndia ndia ka iku, va ke chaꞌvi ndo nuu. Ndi su ndïꞌi vi ini ndo ña sa ndo ña ndaku xiꞌin yuvi taꞌan ndo; ra ni küꞌvi tu ini ndo xini ndo Ndioxi va. Ra ña xiniñuꞌu sa ndo ke na kuꞌvi ini ndo kuni ndo Ndioxi, ra nii na näa tu ini ndo ña chaꞌvi ndo nuu ñaꞌa ña kuu mii va ndo.
42 Parisioyɨ́né aweyɨ! Sɨ́á wɨyi soyɨ́né majɨ́á seaórɨnɨ́árɨnɨ. Gorɨxo xeanɨŋɨ́ rɨ́á tɨ́ŋɨ́ seaikárɨnɨ́á eŋagɨ nánɨ dɨŋɨ́ sɨpí oseainɨnɨ. Soyɨ́né aiwá nɨmiróná anɨŋɨ́ minɨ́ yíyɨ́ tɨ́nɨ aɨ́ tɨ́nɨ siyó amɨpí píránɨŋɨ́ ɨ́á nɨroro rɨxa wé wúkaú imónáná wo Gorɨxomɨ mɨnɨ nɨwiro aí ámáyo wé rónɨŋɨ́ wiarɨgɨ́áyɨ́ pɨ́nɨ wiárɨro Gorɨxomɨ dɨŋɨ́ sɨxɨ́ muyipa ero yarɨgɨ́oyɨ́néxɨnɨ. Soyɨ́né aiwá onɨmiápia aí segɨ́ anɨŋɨ́ minɨ́ yarɨgɨ́á jɨ́apɨ pɨ́nɨ mɨwiárɨpa ero ámáyo naŋɨ́ mimɨxɨpa yarɨgɨ́ápɨ enɨ ero nerɨ sɨŋwɨrɨyɨ́, naŋɨ́ imónɨmɨnɨrɨ eŋɨ́rɨnɨ.
43 ’¡Ra ndaꞌvi ni ndoꞌo, ndia fariseo!, saa chi ta kuaꞌan ndo veꞌe ñuꞌu ra kuni ni ndo kundee ndo tiayu na kunaꞌnu; ra saa tu ta xika ndo nuu yaꞌvi va, saa chi kuni ni ndo ña na satoꞌo yuvi ndoꞌo.
43 Parisioyɨ́né aweyɨ! Sɨ́á wɨyi soyɨ́né majɨ́á seaórɨnɨ́árɨnɨ. Soyɨ́né rotú aŋɨ́yo ámá sɨŋwɨ́ oneanɨ́poyɨnɨrɨ sɨ́mɨ́ sɨ́mɨ́ e ŋwearo makerɨ́áyo awí eánarɨgɨ́e ámá yayɨ́ ‘Ámɨnáoxɨnɨ.’ onearɨ́poyɨnɨrɨ emero ‘Oyaneyɨ.’ seaimónarɨŋagɨ nánɨ Gorɨxo xeanɨŋɨ́ seaikárɨnɨ́árɨnɨ.” urɨŋɨnigɨnɨ.
44 ’¡Ra ndaꞌvi ni ndoꞌo, ndia fariseo!, saa chi ta iyoo yavi nuu ñuꞌu ndii ña kuëe ñaꞌa tuni ka, ra yaꞌa yuvi xañu na ña kuaꞌan va na, chi kundäa ini na, ndi su xa kuyakua va na, ra saa va ke iyoo ndo ―kachi Jesús.
44 Ámá nɨ́nɨ Parisiowamɨ nɨwɨnɨrɨ́ná “Naŋowarɨnɨ.” yaiwiarɨŋagɨ́a nɨwɨnɨrɨ awa wigɨ́ ɨ́wɨ́ yarɨgɨ́ápɨ ámá pɨyɨ́ xwárɨpáyo ínɨmɨ weŋɨ́ yapɨ imónɨŋagɨ nánɨ re urɨŋɨnigɨnɨ, “Aweyɨ! Sɨ́á wɨyi soyɨ́né majɨ́á seaórɨnɨ́árɨnɨ. Soyɨ́né ámá pɨyɨ́ tɨgɨ́e xwɨ́á emadɨrónɨŋáná ámá ‘Ámá pɨyɨ́ tɨgɨ́erɨ́anɨ?’ mɨyaiwí maiwí pwarɨgɨ́énɨŋɨ́ imónɨgɨ́oyɨ́nérɨnɨ.” uráná
45 Ra saa ndakuiin iin ra maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, kachi ra saa:
45 ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pɨ mewegɨ́á wo nɨwiápɨ́nɨmearɨ re urɨŋɨnigɨnɨ, “Nearéwapɨyarɨŋoxɨnɨ, Parisiowamɨ e nurɨrɨ́ná none enɨ ikayɨ́wɨ́ neameararɨŋɨnɨ.” urɨ́agɨ aí
46 Saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa xiꞌin ra:
46 Jisaso ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pɨ mewegɨ́áwa ámáyo anɨŋɨ́ minɨ́ sekaxɨ́ “E éɨ́rɨxɨnɨ. E éɨ́rɨxɨnɨ.” nurɨro aí wiwanɨŋowa wí mɨyarɨgɨ́á eŋagɨ nánɨ re urɨŋɨnigɨnɨ, “Ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pɨ mewegɨ́oyɨ́né enɨ aweyɨ! Sɨ́á wɨyi soyɨ́né majɨ́á seaórɨnɨ́árɨnɨ. Soyɨ́né ámáyo saŋɨ́ xwé ayá wí nɨwikwiárɨro aí sewanɨŋoyɨ́né saŋɨ́ xwé apɨ iwamɨ́ó mɨmɨ́eyoarɨgɨ́oyɨ́né eŋagɨ nánɨ Gorɨxo xeanɨŋɨ́ seaikárɨnɨ́árɨnɨ.
47 ’¡Ra ndaꞌvi ni ndo! Saa chi ndasavaꞌa ndo kaka na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ra mii va tu na xii xikua ndo kuvi na xaꞌni ñaꞌa.
47 Soyɨ́né Gorɨxoyá wɨ́á rókiamoagɨ́áwamɨ segɨ́ arɨ́owa pɨkiárɨgɨ́áyo xwárɨpáyo anɨŋɨ́ minɨ́ mɨ́á imɨxarɨgɨ́oyɨ́néxɨnɨ.
48 Ra ña ndasavaꞌa ndo kaka na vichin, ra kuni kachi ña saa, ña iin yuꞌu kuvi va ndo xiꞌin na xii xikua ndo; chi na kan kuvi na xaꞌni ñaꞌa, ra ndoꞌo tu ndasavaꞌa kaka va na.
48 Soyɨ́né e nerɨŋɨ́pimɨ dánɨ ámáyo áwaŋɨ́ rénɨŋɨ́ urarɨŋoɨ, ‘Negɨ́ arɨ́owa Gorɨxoyá wɨ́á rókiamoagɨ́áwamɨ nɨpɨkiárɨróná apánɨ yagɨ́á eŋagɨ nánɨ wigɨ́ xwárɨpáyo mɨ́á imɨxarɨŋwɨnɨ.’ Énɨŋɨ́ urarɨŋagɨ́a nánɨ Gorɨxo xeanɨŋɨ́ seaikárɨnɨ́árɨnɨ.
49 ’Ña kan ke ndichi ni ndikaꞌan Ndioxi kachi ra saa: “Tiꞌvi yu na kuꞌun na kaꞌan ndoso na tuꞌun yu, ra tiꞌvi tu yu na xika chiñu nuu va yu kuꞌun na nuu na ñuu Israel, ra sava na kaꞌni na; ra sava tu na taxi va na”, kachi ra xaꞌa ndo.
49 Ayɨnánɨ Gorɨxo dɨŋɨ́ neŋwɨperɨ soyɨ́né nánɨ xɨxenɨ re rɨŋɨnigɨnɨ, ‘Nionɨ wɨ́á rókiamoarɨgɨ́á wamɨ tɨ́nɨ xwɨyɨ́á wáɨ́ urɨmearɨgɨ́á wamɨ tɨ́nɨ urowáráná ayɨ́ wíyo pɨpɨkímɨ́ ero wíyo mɨxɨ́ xɨ́dowárapɨro epɨ́rɨ́árɨnɨ.
50 Ra ndoꞌo, na ndee vichin kuvi na nduku Ndioxi kuenda nuu xaꞌa nii tu ndia ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi te yachi, te sakan ndixkunduꞌu ña yuuvi, iin saa ndia vichin va.
50 Wɨ́á rókiamoagɨ́á nɨyonɨ nionɨ aŋɨ́na imɨxɨrɨ xwɨ́á imɨxɨrɨ eŋíná e eŋaé dánɨ nɨpɨkía bɨ́agɨ́a nánɨ ámá agwɨ ŋweagɨ́áyɨ́né nionɨ eŋɨ́ seameámɨ́árɨnɨ.
51 Ra ndia xaꞌa nii ra Abel, iin saa ndia xaꞌa nii ra Zacarías ra ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa, ra xaꞌni na nuu altar yii ini veꞌe ñuꞌu kaꞌnu, xiꞌin nuu xaꞌni na kiti ri soko na nuu Ndioxi. Ra xaꞌa ndia yoꞌo ke kaꞌan Ndioxi kuachi nuu ndoꞌo, na ndee tiempo vichin ―kachi Jesús.
51 Aiborɨ́omɨ xámɨ xɨráo Keno pɨkiŋe dánɨ nɨpɨkía nɨbɨ́asáná yoparɨ́ nionɨyá wɨ́á rókiamoagɨ́ Sekaraiaomɨ pɨkigɨ́awixɨnɨ. Omɨ nionɨ nánɨ íkwiaŋwɨ́ rɨdɨyowá yanɨro ikwɨkwiárɨmɨ́ yarɨgɨ́e mɨdánɨ eŋáná gɨ́ aŋɨ́ awawá “Ŋwɨ́árɨnɨ.” rɨnɨŋe mɨdánɨ eŋáná áwɨnɨmɨ e pɨkigɨ́orɨnɨ. Omɨ pɨkigɨ́e nánɨ oxɨ́ apɨxɨ́ agwɨ ŋweagɨ́á tɨyɨ́né nionɨ eŋɨ́ seameámɨ́árɨnɨ.’ Gorɨxo e rɨŋɨ́rɨnɨ.” urɨŋɨnigɨnɨ.
52 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:
52 Ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pɨ mewegɨ́áwa ámáyo Gorɨxo “Oépoyɨ.” wimónarɨŋɨ́pɨ mɨmɨwiaíkɨ́ wiarɨŋagɨ́a nánɨ xɨxewisɨ́ ikaxɨ́ re urɨŋɨnigɨnɨ, “Ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pɨ mewegɨ́oyɨ́né aweyɨ! Soyɨ́né amɨpí Gorɨxo ‘Ámáyo owíwapɨyípoyɨ.’ wimónarɨŋɨ́pɨ mɨwíwapɨyipa yarɨŋagɨ́a nánɨ sɨ́á wɨyi soyɨ́né majɨ́á seaórɨnɨ́árɨnɨ. Soyɨ́né kí aŋɨ́ nɨjɨ́á nánɨ mɨrɨnɨŋiwá nánɨ ɨ́á nɨxɨrárɨro aí sewanɨŋoyɨ́né wí nɨ́kwiro mɨpáwipa ero ámá nɨpáwianɨrɨ éɨ́áyo soyɨ́né pɨ́rɨ́ mákɨ́mɨ́ wiro yarɨgɨ́árɨnɨ.” e nurɨ́ɨsáná
53 Ra te sandiꞌi Jesús ndikaꞌan ra tuꞌun yoꞌo, saa ra ndisaa ka vi ini ndia fariseo xiꞌin ndia maestro ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi xini ndia ra. Ra saa xaꞌa ndia keꞌe taꞌan ndia xiꞌin ra, ña ndindakatuꞌun ni ndia ra.
53 aŋɨ́ e pɨ́nɨ nɨwiárɨmɨ nurɨ emearɨ́ná re egɨ́awixɨnɨ. Ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pɨ mewegɨ́áwa tɨ́nɨ Parisiowa tɨ́nɨ wigɨ́ xwioxɨ́yo dánɨ rɨ́á ápiáwɨ́nɨŋɨ́ nɨwerɨ omɨ sɨ́mɨ́ tɨ́nɨ urɨro amɨpí obaxɨ́ wí nánɨ yarɨŋɨ́ wiayiro neróná
54 Saa chi kuni ndia ña na kaꞌan ra iin tuꞌun kiꞌvi te ndatuꞌun ra. Ra saa ke kuchuun ndia taxi ndia kuachi xaꞌa ra nuu na chiñu.
54 “O xwɨyɨ́á sɨpí ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́ xɨxenɨ mimónɨŋɨ́ bɨ ráná xwɨrɨxɨ́ oumeaneyɨ.” nɨrɨnɨro arɨ́á wiaxɨ́dɨgɨ́awixɨnɨ.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?