Lucas 6
MXV vs NAA
1 Saa kuu iin kii ña ndakindiee̱ na, ra ndiyaꞌa Jesús kuaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra, nuu iyoo itu trigo. Ra xaꞌa ndia itaꞌan xiꞌin Jesús kindiaa ndia yoko itu trigo kan. Ra sakoyo ndia nuni sata ña ^xaxi ndia.
1 Aconteceu que, num sábado, Jesus passava pelas searas, e os seus discípulos colhiam e comiam espigas, debulhando-as com as mãos.
2 Ra saa ndikaꞌan ndia fariseo xiꞌin ndia, kachi ndia saa:
2 E alguns dos fariseus lhes disseram: — Por que vocês fazem o que não é lícito aos sábados?
3 Ra saa ndakuiin Jesús, kachi ra saa:
3 Jesus tomou a palavra e disse:
4 Saa chi su ndikiꞌvi va ra Rey David ini veꞌe ñuꞌu, ra kiꞌin ra ixta ña ndee nu yii ña soko na nuu Ndioxi, xixi ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra. Ra köo ndiayu ra sa ra saa, chi indaa ndia ku sutu va kuvi ndia iyoo ichi kuxi ixta kan ―kachi ra xiꞌin ndia.
4 Como entrou na casa de Deus e, pegando os pães da proposição, comeu e deu também aos que estavam com ele, pães que não lhes era lícito comer, mas exclusivamente aos sacerdotes?
5 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:
5 Então Jesus lhes disse:
6 Ra saa kuu, inka tuku kii ña ndakindiee̱ na ra saa ndixaa Jesús iin veꞌe ñuꞌu ra xaꞌa ra sañaꞌa ra na tuꞌun Ndioxi. Ra veꞌe ñuꞌu kan nduꞌu iin tiaa ra kutuun ndaꞌa kuaꞌa.
6 Aconteceu que, em outro sábado, Jesus entrou na sinagoga e começou a ensinar. Estava ali um homem que tinha a mão direita ressequida.
7 Ra ndia sañaꞌa ndiayu Ndioxi xiꞌin ndia fariseo ra iin suꞌva nuu ndia ixtonani ndia Jesús, a sandaꞌa ra ra kue̱ꞌe ndaꞌa kan kii ña ndakindiee̱ na, ra saa ke niꞌi ndia taxi ndia kuachi xaꞌa Jesús, káꞌán ndia.
7 Os escribas e os fariseus observavam Jesus, procurando ver se ele faria uma cura no sábado, a fim de acharem de que o acusar.
8 Ra xa kundaa va ini Jesús ña ndakani ini ndia. Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra kue̱ꞌe ndaꞌa kan, kachi ra saa:
8 Mas Jesus, conhecendo os pensamentos deles, disse ao homem da mão ressequida: E ele, levantando-se, ficou em pé.
9 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia fariseo, kachi ra saa:
9 Então Jesus disse a eles:
10 Saa ixtoꞌni Jesús nuu takundiꞌi na xinunduu ndita kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kue̱ꞌe ndaꞌa kan kachi ra saa:
10 Então Jesus, olhando para todos que estavam ao seu redor, disse ao homem: Ele assim o fez, e a mão lhe foi restaurada.
11 Ra tiaa ni ndisaa ini ndia fariseo xini ndia Jesús. Ra xaꞌa ndia kataꞌan ndia ndixa koo taxi ndia kuachi xaꞌa ra.
11 Mas eles se encheram de furor e discutiam entre si quanto ao que fariam contra Jesus.
12 Saa kuu iin kii ke̱e Jesús kuaꞌan ra iku kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi, ra iinii ñuu ndaa ndikaꞌan ra xiꞌin Ndioxi.
12 Naqueles dias, Jesus se retirou para o monte, a fim de orar, e passou a noite orando a Deus.
13 Ra te ndituvi saa kana ra takundiꞌi na ndikun sata ra, ra ndikaxin ra uxi uvi tiaa, ndia kaka chiñu nuu ra. Ra ndia yoꞌo kuvi ndia kuu apóstoles, ra tuꞌun yoꞌo kachi ña saa: “Ndia ^tiꞌvi Ndioxi.”
13 E, quando amanheceu, chamou a si os seus discípulos e escolheu doze dentre eles, aos quais deu também o nome de apóstolos:
14 Ra suꞌva nani ndia ndikaxin Jesús: Simón ra ndakunani Pedro, inka ra nani Andrés ñani ra Simón, iin ra nani Jacobo, iin ra nani Juan, iin ra nani Felipe, inka ra nani Bartolomé,
14 Simão, a quem acrescentou o nome de Pedro, e André, seu irmão; Tiago e João; Filipe e Bartolomeu;
15 inka ra nani Mateo, iin ra nani Tomás, inka ra nani Jacobo seꞌe ra Alfeo, iin ra nani Simón ra xindikaa xiꞌin partido ña nani Zelote,
15 Mateus e Tomé; Tiago, filho de Alfeu, e Simão, chamado Zelote;
16 inka ra nani Judas, ñani ra Jacobo, iin ra nani Judas Iscariote ra ndixiko Jesús.
16 Judas, filho de Tiago, e Judas Iscariotes, que se tornou traidor.
17 Saa ke̱e Jesús iku kan ra ndakiꞌin ra vaxi nuu ra xiꞌin ndia ndakaxin ra kaka chiñu nuu ra. Ra ta nduxinu ndia iin yoso, ra xa ikan va ndee kuaꞌa ni ka na ndikun sata ra ña ndiatu na ra. Ra xaa kuaꞌa ni tu yuvi, na ke̱e iinii kuvi ñuu ña ndikun ndiaa Judea, xiꞌin ñuu ña ndoꞌni yuꞌu tiañuꞌu, ña ndikun ndiaa ñuu Tiro xiꞌin ñuu Sidón, ra saa tu na ke̱e ñuu Jerusalén va. Ra ndakutaꞌan takundiꞌi yuvi yoꞌo ña kuni soꞌo na tuꞌun ña kaꞌan ndoso ra, ra kuni tu na ña na sandaꞌa va ra na.
17 E, descendo com eles do monte, Jesus parou num lugar plano onde se encontravam muitos discípulos seus e grande multidão do povo, de toda a Judeia, de Jerusalém e do litoral de Tiro e de Sidom,
18 Ra kuaꞌa ni na ku mii tachi ndivaꞌa, nduvaꞌa xa Jesús.
18 que vieram para o ouvir e para ser curados de suas doenças. Também os atormentados por espíritos imundos eram curados.
19 Ra takundiꞌi na xiꞌi, ra kuni na ña tiandiaa ndaꞌa na Jesús, chi kundaa ini na ña ku mii ra ndie̱e̱ ña sandaꞌa ra na, ra nduvaꞌa ndiꞌi va na xiꞌi xa ra.
19 E todos da multidão procuravam tocar em Jesus, porque dele saía poder; e curava todos.
20 Ra saa ndakotoꞌni Jesús nuu na ndikun sata ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na, kachi ra saa:
20 Então, olhando para os seus discípulos, Jesus lhes disse:
21 ’Vaꞌa ni kee ndoꞌo, na kaꞌun ini vichin, chi vaxi kii ra ndoo ndoso va ña nuu ndo.
21 — Bem-aventurados são vocês
22 ’Vaꞌa ni kee ndo tu kundasi taꞌan na xiꞌin ndo, ra taxi na ndoꞌo, ra kañaꞌa na xaꞌa ndo, xaꞌa ña kandixa ndo yuꞌu, ra tiꞌvi Ndioxi xaa yoꞌo.
22 — Bem-aventurados são vocês quando as pessoas os odiarem, expulsarem da sua companhia, insultarem e rejeitarem o nome de vocês como indigno, por causa do Filho do Homem.
23 Kusii ni ini ndo ta xa na xaa kii kan, ra kuaku ndo, chi xa iyoo va ña vaꞌa taxi Ndioxi ndaꞌa ndo ndivi. Ra ta kuꞌva ^xa ndivaꞌa na xiꞌin ndo vichin, ra saa ke xa tu na xii xikua na xiꞌin na ndikaꞌan ndoso tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va.
23 Alegrem-se naquele dia e exultem, porque grande é a recompensa de vocês no céu; porque os pais dessas pessoas fizeram o mesmo com os profetas.
24 ’Ndi su ndaꞌvi ni ndoꞌo na kuika, chi xa iyoo vaꞌa ni va ini ndo vichin, ndi su vaxi kii ra köo ña vaꞌa niꞌi vi ndo.
24 — Mas ai de vocês, os ricos,
25 ’Ndaꞌvi ni ndoꞌo, na iyoo ña xixi vichin, chi vaxi kii ra kaꞌun ni ini ndo.
25 — Ai de vocês
26 ’Ndaꞌvi ni ndoꞌo, na chinuu toꞌo ni na tuꞌun xaꞌa vichin, chi saa ke xa tu na xii xikua ndo xiꞌin na maña, na ndikaꞌan ndoso siki tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa va ―kachi Jesús xiꞌin na.
26 — Ai de vocês, quando todos os elogiarem, porque os pais dessas pessoas fizeram o mesmo com os falsos profetas!
27 Vichin ^kaꞌan yu xiꞌin ndoꞌo na xini soꞌo ña kaꞌan yu:
27 — Digo, porém, a vocês que me ouvem: amem os seus inimigos, façam o bem aos que odeiam vocês.
28 Ra tu ndia na kañaꞌa xaꞌa ndo, a kundivaꞌa na xiꞌin ndo, ra na kaꞌan ndo xiꞌin Ndioxi xaꞌa na, ña na chindiee ra na.
28 Abençoem aqueles que os amaldiçoam, orem pelos que maltratam vocês.
29 Ra tu ndia na xakin xaꞌndia nuu ndo, ra käni ndo na. Chi na taxi ndo inka xiyo, na kani va na. Ra tu ndia na kuni ndakindiaa chiꞌlo ndixi ndo, ra kuxïꞌndia ndo ña nuu na; chi ndia tikoto ña ndixi ndo na kuꞌun xiꞌin va na.
29 Ao que lhe bate numa face, ofereça também a outra; e, ao que lhe tirar a capa, deixe que leve também a túnica.
30 Tu ndia na nduku ñaꞌa nuu ndo, ra kuxïꞌndia ndo ña nuu na. Ra tu ndia na kindiaa ñaꞌa ndo, ra na käꞌan kuachi ndo xaꞌa ña.
30 Dê a todo o que lhe pedir alguma coisa; e, se alguém levar o que é seu, não exija que seja devolvido.
31 Ra tu kuni ndo sa yuvi ña vaꞌa xiꞌin ndo, ra ña vaꞌa na sa tu ndoꞌo xiꞌin va na.
31 Façam aos outros o mesmo que vocês querem que eles façam a vocês.
32 ’Ra tu kuꞌvi ini ndo xini ndo takua yuvi na kuꞌvi ini xini ndoꞌo, saa ra, köo yaꞌvi ndiaa vi ña nuu Ndioxi, chi saa ke xa tu yuvi na xïni ichi Ndioxi va.
32 — Se vocês amam aqueles que os amam, que recompensa terão? Porque até os pecadores amam aqueles que os amam.
33 Tu xa ndo ña vaꞌa xiꞌin takua yuvi, na xa ña vaꞌa xiꞌin ndo, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña nuu Ndioxi, chi saa xa tu yuvi kuachi va.
33 Se fizerem o bem aos que lhes fazem o bem, que recompensa terão? Até os pecadores fazem isso.
34 Ra tu chindiee ndo xuꞌun takua yuvi, na xini ndo kuchuun ndataxi ña ndaꞌa va ndo, saa ra köo yaꞌvi ndiaa vi ña nuu Ndioxi, chi saa xa tu yuvi na xïni ichi Ndioxi va: saa chi chindiee na xuꞌun taꞌan na ra ndiatu ini na ña ndakiꞌin na ña xiꞌin siki va ña.
34 E, se emprestam àqueles de quem esperam receber, que recompensa terão? Também os pecadores emprestam aos pecadores, para receberem outro tanto.
35 Kuꞌvi ini ndo kuni ndo na saa ini xini ndoꞌo, ra sa ndo ña vaꞌa xiꞌin na. Ra tu chindiee ndo xuꞌun na ra ndiätu ini ndo ña ndakiꞌin ndo ña ndaꞌa na. Saa ke niꞌi ndo ña vaꞌa nuu Ndioxi, ra kunani ndo seꞌe Ndioxi ra kaꞌnu. Chi vaꞌa ni ini Ndioxi xiꞌin takundiꞌi va yuvi, nii na köo ña toꞌo kuvi na, ra nii na yuvi ñaꞌa kuvi va na.
35 Vocês, porém, amem os seus inimigos, façam o bem e emprestem, sem esperar nada em troca; vocês terão uma grande recompensa e serão filhos do Altíssimo. Pois ele é bondoso até para os ingratos e maus.
36 Ra na kundaꞌvi ini ndo kuni taꞌan ndo, ta kuꞌva kundaꞌvi ini Ndioxi xini ra ndoꞌo.
36 Sejam misericordiosos, como também é misericordioso o Pai de vocês.
37 ’Na käꞌan ndo xaꞌa kuachi inka yuvi, saa ke käꞌan Ndioxi ña iyoo kuachi ndo. Ra na satävi chiꞌña ndo yuvi, saa ke satävi chiꞌña Ndioxi ndoꞌo. Ra koo kaꞌnu ini ndo xaꞌa ña xa inka yuvi xiꞌin ndo, saa ke koo kaꞌnu ini Ndioxi xaꞌa ndo.
37 — Não julguem e vocês não serão julgados; não condenem e vocês não serão condenados; perdoem e serão perdoados;
38 Ra vaꞌa ni na koo ini ndo xiꞌin yuvi; ra na taxi ndo ñaꞌa ndaꞌa na xiꞌin ña kusii ini ndo, ra saa ke taxi Ndioxi ñaꞌa ndaꞌa ndo. Ra chikaa ka ra siki ña sandiko ra ndaꞌa ndo, chi ta kuꞌva chuꞌun ndo xiꞌin yuvi, ra saa ke chuꞌun tu Ndioxi xiꞌin va ndo ―kachi Jesús.
38 deem e lhes será dado; boa medida, prensada, sacudida e transbordante será dada a vocês; porque com a medida com que tiverem medido vocês serão medidos também.
39 Ra saa ndikaꞌan Jesús iin tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:
39 Jesus lhes contou também uma parábola:
40 Ra ndia nii na sakan sakuaꞌa ra küvi sa chee na nuu maestro na, chi na sakan kutuꞌva va kuvi na. Ra ndia na ndiꞌi kaꞌvi na, saa vi ke xinu na koo na ta kuꞌva iyoo maestro na.
40 — O discípulo não está acima do seu mestre; todo aquele, porém, que for bem-instruído será como o seu mestre.
41 ’¿Nichuun vaꞌa ixtoꞌni kun nuu miꞌi loꞌo ña ndikaa nuu ñani kun, ra kïꞌin kun kuenda xiꞌin itun chee ndikaa nuu mii kun?
41 — Por que você vê o cisco no olho do seu irmão, mas não repara na trave que está no seu próprio olho?
42 Ra tu xïni kun itun chee ndikaa nuu mii kun, ¿ra nichuun vaꞌa kiꞌin kun kuenda ña kaꞌan kun xiꞌin ñani kun: “Ñani, naꞌa, na tava yu miꞌi loꞌo ña ndikaa nuu kun”, kachi kun? ¡Ra ra chiꞌña tuꞌun va kuvi kun! Chi xiꞌna ka itun chee ndikaa nuu mii kun na tava kun. Ra saa ke vaꞌa ndakotoꞌni kaxi kun, ra vaꞌa tava kun miꞌi loꞌo ña ndikaa nuu ñani kun ―kachi Jesús xiꞌin na.
42 Como você poderá dizer a seu irmão: “Deixe, irmão, que eu tire o cisco que está no seu olho”, se você não repara na trave que está no seu próprio olho? Hipócrita! Tire primeiro a trave do seu olho e então você verá claramente para tirar o cisco que está no olho do seu irmão.
43 Saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin na, kachi ra saa:
43 — Não há árvore boa que dê mau fruto, nem árvore má que dê bom fruto.
44 Takundiꞌi itun kuiꞌi ra xiꞌin ñaꞌa ña kuun ndaꞌa nu ke ndakuni yo nu. Chi küun koxi ndaꞌa itun ìñu̱, ra nii uva küun ndaꞌa ìñu̱ nañu.
44 Porque cada árvore é conhecida pelos frutos que produz. Porque não se colhem figos de ervas daninhas, nem se apanham uvas dos espinheiros.
45 Ra saa tu iin tiaa va, ra iyoo ña vaꞌa nima, ra ña vaꞌa tu ndatuꞌun va ra. Ra iin tiaa ra iyoo ña väꞌa nima, ra ña väꞌa ndatuꞌun va ra. Chi takundiꞌi ña iyoo nima yo ke kaꞌan va yo ―kachi Jesús xiꞌin na.
45 A pessoa boa tira o bem do bom tesouro do coração, e a pessoa má tira o mal do mau tesouro; porque a boca fala do que está cheio o coração.
46 Saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na, kachi ra saa:
46 — Por que vocês me chamam “Senhor, Senhor!”, e não fazem o que eu mando?
47 Na kaꞌan yu xiꞌin ndo, ndia kuꞌva ke iyoo yuvi na ndikun yuꞌu, ra kandixa na ña kaꞌan yu xiꞌin na.
47 Eu vou mostrar a vocês a quem é semelhante todo aquele que vem a mim, ouve as minhas palavras e as pratica.
48 Ta iyoo iin tiaa ra xavaꞌa iin veꞌe, ra kunu ni chikaa ra xaꞌa ña, chi ndia sata kava kaku xaꞌa ña, ra kii nduxinu tiañuꞌu kaꞌnu, ra ndiee ni kani ndiaa ra ña, ra ndikuchüun ra sanduva ra ña, chi tuun ni va xikundichi ña, saa ke iyoo na.
48 Esse é semelhante a um homem que, ao construir uma casa, cavou, abriu profunda vala e lançou o alicerce sobre a rocha. Quando veio a enchente, as águas bateram contra aquela casa e não a puderam abalar, por ter sido bem-construída.
49 Ndi su na xini soꞌo tuꞌun ña kaꞌan yu, ra kandïxa na ña, ra ta iyoo iin tiaa ra xavaꞌa veꞌe, ra ndichikäa kunu ra xaꞌa ña, chi nuu ñuꞌu taya va sakaku ra xaꞌa ña, ke iyoo na kan. Ra kii nduxinu tiañuꞌu kaꞌnu, ra ikan vi kiꞌin ra veꞌe kan sakoꞌni ra, ra sandiꞌi yaa va ra xaꞌa ña ―kachi Jesús.
49 Mas o que ouve e não pratica é semelhante a um homem que construiu uma casa sobre a terra, sem alicerces, e, quando as águas bateram contra ela, logo desabou; e aconteceu que foi grande a ruína daquela casa.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?