Lucas 12
MXV vs NVT
1 Ra sakan saa kuu ndia, ra saa kuaꞌa ka vi mil yuvi ndakaya, ra iin ndiakua chindaꞌni taꞌan na. Ra saa xaꞌa Jesús kaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:
1 Quando as multidões cresceram a ponto de haver milhares de pessoas atropelando-se e pisando umas nas outras, Jesus concentrou seu ensino nos discípulos, dizendo: “Tenham cuidado com o fermento dos fariseus, que é a hipocrisia.
2 Ndi su vaxi kii ra ndatuvi ndiꞌi va xaꞌa ña ^xa seꞌe ndia vichin. Saa chi takundiꞌi ña iyoo seꞌe nuu yuvi vichin, ra ndatuvì ndiꞌi va xaꞌa ña vaxi kii.
2 Virá o dia em que tudo que está encoberto será revelado, e tudo que é secreto será divulgado.
3 Ra takundiꞌi ña ndatuꞌun seꞌe ndo chi nuu ñaa, ra ndita tuvi va ña kuni soꞌo yuvi; ra ña ndatuꞌun seꞌe ndo chi ini veꞌe, ña ndasi tuun, ra vaxi kii ra kundaa ndiꞌi va ini na xaꞌa ña ―kachi Jesús xiꞌin ndia.
3 O que vocês disseram no escuro será ouvido às claras, e o que conversaram a portas fechadas será proclamado dos telhados.
4 Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:
4 “Meus amigos, não tenham medo daqueles que matam o corpo; depois disso, nada mais podem lhes fazer.
5 Ra na kaꞌan yu xiꞌin ndo ra kundaa ini ndo yoo kuvi na xiniñuꞌu yuꞌvi ndo kuni ndo: ra ra yuꞌvi ndo kuni ndo kuvi Ndioxi, saa chi ra kan kuvi ra iyoo ndiayu ndaꞌa ña kindiaa ra ña tiaku ndo, ra te ndiꞌi, ra iyoo tu ndiayu ndaꞌa ra ña chikaa ra nima ndo ndiaya va. Ra ra kan va kuvi ra na yuꞌvi ndo kuni ndo.
5 Mas eu lhes direi a quem devem temer. Temam a Deus, que tem o poder de matar e lançar no inferno. Sim, a esse vocês devem temer.
6 ’Ra xa kundaa va ini ndo, chi saa vali, ra nuu ni va ixiko na ri; chi uꞌun vi ri uvi xuꞌun vali. Ndi su Ndioxi ra näa vi ini ra xaꞌa ri. Chi ra kan kuvi ra kiꞌin kuenda xiꞌin va ri.
6 “Qual é o preço de cinco pardais? Duas moedas de cobre? E, no entanto, Deus não se esquece de nenhum deles.
7 Ndi su ndiaa yaꞌvi ni ka va ndoꞌo nuu Ndioxi. Chi ndia ixi xini va ndo ke ndiaꞌvi ra. Ña kan ke na kuayüꞌvi ndo. Chi mii Ndioxi va kuvi ra ndiaa ndoꞌo. Saa chi ndiaa yaꞌvi ni ka va ndoꞌo nuu saa vali ―kachi Jesús xiꞌin ndia.
7 Até os cabelos de sua cabeça estão todos contados. Portanto, não tenham medo; vocês são muito mais valiosos que um bando inteiro de pardais.
8 Ra saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:
8 “Eu lhes digo a verdade: quem me reconhecer aqui, diante das pessoas, o Filho do Homem o reconhecerá na presença dos anjos de Deus.
9 Ndi su, na tiseꞌe tuꞌun xaꞌa yu nuu yuvi yoꞌo, ra saa sa tu yuꞌu va, chi tiseꞌe tuꞌun tu yuꞌu va xaꞌa na, nuu na tatun Ndioxi.
9 Mas quem me negar aqui será negado diante dos anjos de Deus.
10 ’Ra tu ndia na kañaꞌa xaꞌa yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra sakaꞌnu va ini Ndioxi xaꞌa na. Ra na kañaꞌa xaꞌa Tachi Yii Ndioxi, ra köo kaꞌnu vi ini Ndioxi xaꞌa na kan ―kachi Jesús.
10 Quem falar contra o Filho do Homem será perdoado, mas quem blasfemar contra o Espírito Santo não será perdoado.
11 Saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa:
11 “Quando vocês forem julgados nas sinagogas e diante dos governantes e das autoridades, não se preocupem com o modo como se defenderão nem com o que dirão,
12 Chi mii va Tachi Yii Ndioxi taxi tuꞌun ña kaꞌan ndo xiꞌin na ―kachi Jesús.
12 pois o Espírito Santo, naquele momento, lhes dará as palavras certas”.
13 Ra saa tuꞌva ndikaꞌan va iin tiaa ra ndikaa maꞌñu yuvi kan xiꞌin Jesús kachi ra saa:
13 Então alguém da multidão gritou: “Mestre, por favor, diga a meu irmão que divida comigo a herança de meu pai!”.
14 Saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:
14 Jesus respondeu: “Amigo, quem me pôs como juiz sobre vocês para decidir essas coisas?”.
15 Ra saa xitoꞌni Jesús nuu yuvi na ndee kan, ra ndikaꞌan ra xiꞌin na kachi ra saa:
15 Em seguida, disse: “Cuidado! Guardem-se de todo tipo de ganância. A vida de uma pessoa não é definida pela quantidade de seus bens”.
16 Saa ndikaꞌan ra iin tuꞌun ndichi xiꞌin na kachi ra saa:
16 Então lhes contou uma parábola: “Um homem rico tinha uma propriedade fértil que produziu boas colheitas.
17 Ra saa xaꞌa ra ndakani ini ra, kaꞌan ra saa: “¿Ni ke sa yo? ¿Ra ndia mii ke chuvaꞌa yo ñaꞌa yo?”, kaꞌan ra.
17 Pensou consigo: ‘O que devo fazer? Não tenho espaço para toda a minha colheita’.
18 Saa ndikaꞌan ra xiꞌin mii ra kachi ra saa: “Xa xini va yu ni ke sa yu: kani ndiꞌi yu yaka vali, ra savaꞌa yu yaka naꞌnu vaꞌa. Ra ikan chuvaꞌa ndiꞌi yu nuni yu xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña kuu mii yu.
18 Por fim, disse: ‘Já sei! Vou derrubar os celeiros e construir outros maiores. Assim terei espaço suficiente para todo o meu trigo e meus outros bens.
19 Ra ta ndiꞌi, ra kaꞌan yu xiꞌin mii yu kachi yu saa: Kuaꞌa ni ñaꞌa yu iyoo, ra kuaꞌa ni kuiya kuxi yu ña. Ra sachïñu ka yu, ra na ndakindiee̱ yu, ra na kuxi yu, ra na koꞌo yu, na kusii ini yu, chi iyoo kuaꞌa ni ñaꞌa yu, kachi yo xiꞌin mii yo”, kaꞌan ra kuika kan suꞌva.
19 Então direi a mim mesmo: Amigo, você guardou o suficiente para muitos anos. Agora descanse! Coma, beba e alegre-se!’.
20 Ndi su Ndioxi ra suꞌva va tu kachi ra xiꞌin ra: “Ra kiꞌvi kuvi yoꞌo, chi ñuu vichin va kuvi kun. Ra takundiꞌi ñaꞌa, ña chuvaꞌa kun, ra inka va na kuxi ña”, kachi Ndioxi xiꞌin ra kuika kan ―kachi Jesús xiꞌin na.
20 “Mas Deus lhe disse: ‘Louco! Você morrerá esta noite. E, então, quem ficará com o fruto do seu trabalho?’.
21 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin yuvi, na xini soꞌo tuꞌun ndichi kan kachi ra saa:
21 “Sim, é loucura acumular riquezas terrenas e não ser rico para com Deus”.
22 Ra ta ndiꞌi, saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:
22 Então, voltando-se para seus discípulos, Jesus disse: “Por isso eu lhes digo que não se preocupem com a vida diária, se terão o suficiente para comer, ou com o corpo, se terão o suficiente para vestir.
23 Saa chi ña ndiaa yaꞌvi ni ka va kuvi ña tiaku ndo nuu ña xixi ndo; ra ndiaa yaꞌvi ni ka va tu iki kuñu ndo nuu tikoto ña ndixi ndo.
23 Pois a vida é mais que comida, e o corpo é mais que roupa.
24 Ra na kotoꞌni ndo ta kuꞌva tiaku tikaka, chi nii chïꞌi ri, ra nii sakëe ri, ra nii yaka nuu kuꞌun ñaꞌa ri köo vi. Ra nani saa xixi va ri chi Ndioxi va kuvi ra kiꞌin kuenda xiꞌin ri. Ra saa sa tu ra xiꞌin ndoꞌo va, saa chi ndiaa yaꞌvi ni ka va ndoꞌo nuu saa vali.
24 Observem os corvos. Eles não plantam nem colhem, nem guardam comida em celeiros, pois Deus os alimenta. E vocês valem muito mais que qualquer pássaro.
25 Ra nii na kundiꞌi ni va ini ndo, ndi su köo ñaꞌa niꞌi vi ndo, saa chi ndia nii hora loꞌo ka vi kuchüun ndo kutiaku ndo tu xa na xaa kii ña kuvi ndo.
25 Qual de vocês, por mais preocupado que esteja, pode acrescentar ao menos uma hora à sua vida?
26 Ra tu kuchüun ndo sa ndo chiñu vali, ¿ra nichuun ke ndiꞌi ni ini ndo xaꞌa inka ñaꞌa?
26 E, se não podem fazer uma coisa tão pequena, de que adianta se preocupar com as maiores?
27 ’Ra na koto ndo ndia kuꞌva ke xaꞌnu ita, chi nii xachïñu ña, ra nii tikoto ña xaväꞌa ña. Ndi su nduvi ni va ña, chi Ndioxi va kuvi ra kuni ña koo ña saa. Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ra rey Salomón, ra nduvi ni va tikoto xindixi ra. Ndi su yaꞌa ni ka va nduvi ita nuu tikoto ña xindixi ra kan.
27 “Observem como crescem os lírios. Não trabalham nem fazem suas roupas e, no entanto, nem Salomão em toda a sua glória se vestiu como eles.
28 Chi Ndioxi va kuvi ra sanana ita, ra nduvi ni ña; ndi su loꞌo ni va kii iyoo ña, saa ra ndachi va ña, ra kuaꞌan yuvi ndakaya na ña xaꞌmi na nuꞌu va. Ndi su ndiaa yaꞌvi ni ka va ndoꞌo nuu ita. ¿Ra nichuun loꞌo ni kandixa ndo Ndioxi?
28 E, se Deus veste com tamanha beleza as flores que hoje estão aqui e amanhã são lançadas ao fogo, não será muito mais generoso com vocês, gente de pequena fé?
29 Ra ña kan ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, ña na kundïꞌi ni ini ndo xaꞌa ña kuxi ndo, xiꞌin xaꞌa ña kutiaku ndo.
29 “Não se inquietem com o que comer e o que beber. Não se preocupem com essas coisas.
30 Saa chi yuvi na xïni Ndioxi va kuvi na ndiꞌi ni ini xaꞌa ña kan. Ndi su ndoꞌo, na kuu seꞌe Ndioxi, ra xa xini mii va ra ni ñaꞌa ke kumani nuu ndo.
30 Elas ocupam os pensamentos dos pagãos de todo o mundo, mas seu Pai já sabe do que vocês precisam.
31 Ña kan ke na ndakundiee ndo nanduku ndo nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu va, ra saa ke taxi ndiꞌi ra ñaꞌa ña kumani nuu ndo ndaꞌa ndo ―kachi Jesús xiꞌin ndia.
31 Busquem, acima de tudo, o reino de Deus, e todas essas coisas lhes serão dadas.
32 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:
32 “Não tenham medo, pequeno rebanho, pois seu Pai tem grande alegria em lhes dar o reino.
33 Ra na xiko ndo ñaꞌa ña kuu mii ndo, ra saa ke kuchuun ndo chindiee taꞌan ndo xiꞌin na xamani nuu. Ra na ndiꞌi ini ndo ña chuvaꞌa ndo ñaꞌa ndo ini ñaꞌa ña nduꞌu ndivi, ña kuëe ndiꞌi xaꞌa, nuu koo ña kuika ña kuëe ndiꞌi xaꞌa, ra nii ra kuiꞌna kuchüun sakuiꞌna ña, ra nii tikixin sandïꞌi xaꞌa ña.
33 “Vendam seus bens e deem aos necessitados. Com isso, ajuntarão tesouros no céu, e as bolsas no céu não se desgastam nem se desfazem. Seu tesouro estará seguro; nenhum ladrão o roubará e nenhuma traça o destruirá.
34 Chi nuu chuvaꞌa ndo ñaꞌa ndo, ra ikan ke koo tu nima va ndo xiꞌin ña ―kachi Jesús xiꞌin ndia.
34 Onde seu tesouro estiver, ali também estará seu coração.”
35 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:
35 “Estejam vestidos, prontos para servir, e mantenham suas lâmpadas acesas,
36 Ra ta iyoo iin tiaa ra xachiñu tatu, ra xa iyoo nduvi ndakuña yeꞌe nuu xitoꞌo, va ke na koo ndo. Saa chi tiaa ra xachiñu tatu kan, ra xa iyoo nduvi va ra ña ndakuña ra yeꞌe nuu ixtoꞌo ra, ta xa na ndaxaa ra kan ña kuaꞌan ra viko tandaꞌa.
36 como se esperassem o seu senhor voltar do banquete de casamento. Então poderão abrir-lhe a porta e deixá-lo entrar no momento em que ele chegar e bater.
37 Ra vaꞌa ni va kee na xachiñu tatu na xa iyoo nduvi, ña ndiatu na ra kuu xitoꞌo na ta xa na xaa ra ndakutaꞌan ra xiꞌin na; ra ña ndaa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi te xa na kuni ra ña xa iyoo nduvi na ña ndiatun na ra, saa ra kusii ni ini ra xiꞌin na. Ra ndachindee ra na nuu mesa, ra mii va ra chuꞌun ndaꞌa ña kuxi na.
37 Os servos que estiverem prontos, aguardando seu retorno, serão recompensados. Eu lhes digo a verdade: ele mesmo se vestirá como servo, indicará onde vocês se sentarão e os servirá enquanto estão à mesa!
38 Ra vaꞌa ni va kee na xachiñu tatu na xa iyoo nduvi ta xa na xaa xitoꞌo na ndakutaꞌan ra xiꞌin na, ra nii sava ñuu ke na xaa va ra, ra a ta xa kuaꞌan tuvi va tu na xaa ra, ndi su ndiatu va na ra.
38 Quer ele venha no meio da noite, quer de madrugada, ele recompensará os servos que estiverem prontos.
39 Ra saa sa tu iin tiaa ra iyoo veꞌe va, tu na kundaa ini ra ndia mii hora ke kiꞌvi ra kuiꞌna sakuiꞌna ra ñaꞌa ña iyoo veꞌe ra, saa ra kunduꞌu tuꞌva va ra kondiaa ñaꞌa ra; ra täxi ra kiꞌvi ra kuiꞌna veꞌe ra.
39 “Entendam isto: se o dono da casa soubesse exatamente a que horas o ladrão viria, não permitiria que a casa fosse arrombada.
40 Ra saa ke na sa tu ndoꞌo va, ña na koo nduvi ndo kundiatun ndo yuꞌu, ra xaa yoꞌo vichin te xa na ndiko yu, chi te kuëe ndiatu va ndo ke ndiko yu ―kachi Jesús xiꞌin ndia.
40 Estejam também sempre preparados, pois o Filho do Homem virá quando menos esperam”.
41 Saa ndikaꞌan ra Pedro xiꞌin Jesús, kachi ra saa:
41 Então Pedro perguntou: “Senhor, essa ilustração se aplica apenas a nós, ou a todos?”.
42 Saa ndikaꞌan Jesús kachi ra saa:
42 O Senhor respondeu: “O servo fiel e sensato é aquele a quem o senhor encarrega de chefiar os demais servos da casa e alimentá-los.
43 Ra vaꞌa ni kee ra muso ra ^xa chiñu ña xaꞌndia xitoꞌo ra nuu ra, ra te xa na nandiko xitoꞌo ra ra ndaniꞌi ra ra ña ^xa ra chiñu nuu ra.
43 Se o senhor voltar e constatar que seu servo fez um bom trabalho,
44 Ra ña ndixa kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ra xitoꞌo ra, ra taxi va ra ndiayu ndaꞌa ra kuiso chiñu ra xiꞌin takundiꞌi ñaꞌa ña iyoo nuu ra.
44 eu lhes digo a verdade: ele colocará todos os seus bens sob os cuidados desse servo.
45 Ndi su tu na xaꞌa ra moso kan ndakani ini ra, kaꞌan ra saa: “Ndïko yachi vi xitoꞌo yo”, na kaꞌan ra. Ra saa xaꞌa ra kuxi ra, ra koꞌo ra ña xini ra, ra xaꞌa ra sa ndivaꞌa ra xiꞌin na xachiñu tatu nuu ra xitoꞌo ra.
45 O que acontecerá, porém, se o servo pensar: ‘Meu senhor não voltará tão cedo’, e começar a espancar os outros servos, a comer e a beber e se embriagar?
46 Ra iin ta nanaa ini ra, saa ra ndandiko va xitoꞌo ra, ra sandoꞌo ni ra ra. Ra chikaa ra ra kuꞌun ra nuu ^ñuꞌu na xïin kandixa.
46 O senhor desse servo voltará em dia em que não se espera e em hora que não se conhece, cortará o servo ao meio e lhe dará o mesmo destino dos incrédulos.
47 ’Ra ra muso, ra kundaa ini ndia chiñu ke kuni xitoꞌo ra sa ra, ra xïin ra sa nduvi ra ña sa ra ña, ra ndoꞌo ni ra sa xitoꞌo ra.
47 “O servo que conhece a vontade do seu senhor e não se prepara nem segue as instruções dele será duramente castigado.
48 Ra ra muso ra kundäa tu ini xaꞌa chiñu ña kuni xitoꞌo ra sa ra, ra ^xa ra iin chiñu kiꞌvi, ra loꞌo va ndoꞌo ra kan sa xitoꞌo ra. Ra na taxi Ndioxi kuaꞌa ni ña vaꞌa ndaꞌa, ra xiniñuꞌu ndataxi va na kuenda ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ña, saa chi xaꞌa ña kuaꞌa ni ña taxi Ndioxi ndaꞌa na, ra xiniñuꞌu na kuniñuꞌu na ña vaꞌa kan ña chindiee taꞌan na xiꞌin inka yuvi va, saa chi saa ke kuni mii Ndioxi va ―kachi Jesús.
48 Mas aquele que não a conhece e faz algo errado será castigado com menos severidade. A quem muito foi dado, muito será pedido; e a quem muito foi confiado, ainda mais será exigido.”
49 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús kachi ra saa:
49 “Eu vim para incendiar a terra, e gostaria que já estivesse em chamas!
50 Ra xiꞌna xiniñuꞌu tixuꞌvi ni yu, ra ndoꞌo ni ini yu, ra kusuchi ni ini yu ndia te na xinu nuu ña.
50 No entanto, tenho de passar por um batismo e estou angustiado até que ele se realize.
51 ¿A ra vaxi ndachindee vaꞌa va kuvi yu ndoꞌo tuvi ndo? Ra na kundaa ini ndo chi ra ndataꞌvi va kuvi yu ndoꞌo.
51 Vocês pensam que vim trazer paz à terra? Não! Eu vim causar divisão!
52 Saa chi kii vichin, iin saa ndia kii ña vaxi, ra tu uꞌun kuvi yuvi iin veꞌe, ra uni kuu na kanitaꞌan xiꞌin uvi na, a uvi kuu tu na ña kanitaꞌan na xiꞌin uni va na.
52 De agora em diante, numa mesma casa cinco pessoas estarão divididas: três contra duas e duas contra três.
53 Ra tiaa, ra iyoo seꞌe tiaa, ra kanitaꞌan ra xiꞌin seꞌe tiaa va ra, ra tiaa, ra iyoo iva, ra kanitaꞌan ra xiꞌin iva va ra, ra ñaꞌa, ña iyoo seꞌe siꞌi, ra kanitaꞌan ña xiꞌin seꞌe siꞌi va ña; ra ñaꞌa, ña iyoo siꞌi, ra kanitaꞌan ña xiꞌin siꞌi va ña; ra ña iyoo xanu, ra kanitaꞌan ña xiꞌin xanu va ña, ra ña ixanu, kanitaꞌan tu xiꞌin siso va ña ―kachi Jesús.
53 “O pai ficará contra o filho e o filho contra o pai; a mãe contra a filha e a filha contra a mãe; a sogra contra a nora e a nora contra a sogra”.
54 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin takundiꞌi na ndee kan, kachi ra saa:
54 Então Jesus se voltou para a multidão e disse: “Quando vocês veem nuvens se formando no oeste, dizem: ‘Vai chover’. E têm razão.
55 Ra ta xini tu ndo vaxi tachi chi nuu kita ñuꞌu, ra kaꞌan ndo iꞌni ni koo vichin, kachi ndo. Saa ra iꞌni ni ndixa va.
55 Quando sopra o vento sul, dizem: ‘Hoje vai fazer calor’. E assim ocorre.
56 ¡Ra na chiꞌña tuꞌun va kuvi ndo!, saa chi xini va ndo ña kiꞌin ndo kuenda xiꞌin ña kuu nuu ndivi xiꞌin ña kuu nuu ñuꞌu, ¿ra nichuun kundäa tu ini ndo xiꞌin ña kuu tiempo ña ndee ndo vichin? ―kachi Jesús xiꞌin na.
56 Hipócritas! Sabem interpretar as condições do tempo na terra e no céu, mas não sabem interpretar o tempo presente.
57 Saa ndikaꞌan ka Jesús xiꞌin na kachi ra saa:
57 “Por que não decidem por si mesmos o que é certo?
58 Tu ndia na taxi kuachi xaꞌa ndo nuu na chiñu, ra vaꞌa ka va yachi na ndakaꞌan mani ndo xiꞌin na, ña vaꞌa na küꞌun ndo veꞌe chiñu; saa chi tu na kuꞌun ndo nuu ra juez ña sandaku ra kuachi xiꞌin ndo, saa ra, ndataxi va ra kan ndoꞌo ndaꞌa ndia kumisio ra taan va ndia ndoꞌo veꞌe kàà.
58 Quando você e seu adversário estiverem a caminho do tribunal, procurem acertar as diferenças antes de chegar lá. Do contrário, pode ser que o acusador o entregue ao juiz, e o juiz, a um oficial que o lançará na prisão.
59 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi këe yachi vi ndo veꞌe kàà, chi xiniñuꞌu ndiakua na chaꞌvi ndiꞌi ndo xuꞌun loꞌo ndo, saa vi ke tava ndia ndoꞌo ―kachi Jesús xiꞌin na.
59 Eu lhe digo: você não será solto enquanto não tiver pago até o último centavo”.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?