Atos 13
TZOSA vs AAI
1 Li buchꞌutic yichꞌojic ta mucꞌ li Cajvaltic li te ta Antioquíae, oy jayvoꞌic iyalic scꞌop Dios, ichanubtasvanic. Jaꞌ Bernabé, schiꞌuc Simón, jaꞌ Negro li schaꞌmojol sbie. Schiꞌuc Lucio li te voqꞌuem ta Cirenee. Schiꞌuc Manaen ti coꞌol itsꞌitesatic schiꞌuc li ajvalil Herodes ti achꞌ to ilaje. Schiꞌuc li Sauloe.
1 Ekaleisia Antioch wanawananamaim orot afa i dinab oro’orot naatu afa i bai’obaiyenayah, naatu orot wabih i iti: Barnabas, Simeon, wabin ta i Niger, Lucius Sairini matuwan, Manaen, Herod hairi bay ta’imon hi’aan hirara’at naatu Saul.
2 Cꞌalal jaꞌ o yaquic tstael ta naꞌel li Diose, schiꞌuc jaꞌ o yictaoj yiximic, jech iꞌacꞌbat snaꞌic yuꞌun li Chꞌul Espíritue:
2 Veya ta hiyohar Regah hikwakwafir wanawanan, Anun Kakafiyin iuwih eo, “Barnabas, Saul hairi kwayasairih ayu isou, anayabin bowabow ta isan a’afih hinabowamih.”
3 Cꞌalal ilaj yoꞌonic ta stael ta naꞌel li Diose, li schiꞌiltac ti coꞌol ta xtuneic yuꞌun li Diose, laj yacꞌbe scꞌob ta sjol li Bernabé schiꞌuc ta sjol li Sauloe, la staquic batel.
3 Naatu hiyohar hiyoyoyoban ufunamaim, umah tafah hiyara’aten fair hitih imaibo hiyafarih hitit hin.
4 Cꞌalal itaqueic batel yuꞌun li Chꞌul Espíritu li Bernabé schiꞌuc li Sauloe, ibatic ta jteclum Seleucia. Te iꞌochic ta barco, ibatic ta Chipre balumil, jaꞌ li te cacal ta nabe.
4 Barnabas Saul hairi Anun Kakafiyin ana bonawiyenamaim hina Seleucia hitit naatu wa hibai hirabon hin Cyprus imaim hitit |alt="map" src="PAULJR1.tif" size="col" ref="Acts 13.4"
5 Te icꞌotic ta jteclum Salamina ta Chipre balumil. Te lic yalic li scꞌop Dios ta schꞌulnaic li schiꞌiltaquic ta israelale. Te ibat eꞌuc li Juane, ba coltavanuc.
5 Naatu hina Salamis hititit ana maramain Jew hai Kou’ay baremaim God ana tur hibinan, John Mark i iti bowabow wanawananamaim baibaisih isan hibai bairi hin.
6 Li Bernabé schiꞌuc li Sauloe la xanic spꞌejel Chipre balumil. Te icꞌotic ta jteclum Pafos. Te istaic jun schiꞌilic ta israelal, jaꞌ jꞌilvanej, schiꞌuc spꞌisoj sba ta yalel li scꞌop Diose. Jaꞌ Barjesús sbi.
6 Nuw ana fofonin na’atube hiremor hin au waraunane bar merar wabin Pafos hitit, nati’imaim Jew orot kwerayan ma’am koun hiyen, wabin Bar-Jesus, iti i orot taiyuwin isan dinab orot erouw eo’o.
7 Li Barjesuse jaꞌ yajcoltaob li ajvalil Sergio Pauloe. Li Sergio Pauloe jaꞌ jun ajvalil ti lec pꞌije. La stacan ta iqꞌuel li Bernabé schiꞌuc li Sauloe yuꞌun tscꞌan chaꞌi li scꞌop Diose.
7 Naatu iti orot i gawan orot wabin Sergius Paulus ana of ta. Sergius i orot not wairafin, nati nuw ana gawan orot. Barnabas, Saul hairi e’af hina nanamaim hitit God ana tur nowar isan ifefeyanih.
8 Li Barjesuse jaꞌ Elimas isbiin. Jꞌilvanej, xi smelol. Li vinic taje laj yilan ta contra li Bernabé schiꞌuc li Sauloe. Taꞌox schibajesbe yoꞌon li ajvalile naca me schꞌun li scꞌop Diose.
8 Baise kwerayan wabin Elimas (wabin Greekamain) eotanih men kok gawan orot tur tanowar baitumatum tab.
9 Li Sauloe, jaꞌ li Pablo sbi nojtoque, ventainbil yoꞌon yuꞌun li Chꞌul Espíritue, la spaj ta qꞌuelel li jꞌilvaneje.
9 Imaibo Saul wabin ta Paul, Anun Kakafiyin iwanasum ma’am mutufor nuw kwerayan orot itinkikin
10 Xi laj yalbe:
10 naatu eo, “O i Demon natun! Sawar gewasih etei hai rakit wairafin i o. O i baifuwen kakafih yumatah ta ta biya awan karatan, o i mar etei Regah ana turobe kubotabiren baifuwen temamatar!
11 Li avie chayacꞌbe avichꞌ vocol li Cajvaltique. Chapas ta maꞌsat. Mu xavil osil jayib cꞌacꞌal ―xut li Pabloe.
11 Imih Regah uman boun boro tafamaim nare mata nifim naatu marakaw boro mar kafai men ina’itin.”
12 Cꞌalal iyil li ajvalil ti imacbat sat li jꞌilvanej yuꞌun li Cajvaltique, la schꞌun ti jaꞌ Jcoltavanej li Cajvaltique. Toj lec ibat ta yoꞌon li scꞌop li Cajvaltic ti iꞌalbat yuꞌun li Pablo schiꞌuc li Bernabée.
12 Gawan orot abisa matar i’itin i itumatum, anayabin Regah ana bai’obaiyen tur nonowar i ifofofor men kafaita.
13 Li Pablo schiꞌuc li schiꞌiltac ta spuquel li scꞌop Diose, iꞌochic ta barco li te ta Pafose. Te to cꞌot loqꞌuicuc ta barco ta jteclum Perge li te ta Panfilia balumile. Li Juane te laj yicta li schiꞌiltaque, stuc isut batel ta Jerusalén.
13 Paul ana ofonah bairi Pafos imaim wa hibai hirabon hina Perga hitit tafaram Pamfilia wanawanan. John Mark nati’imaim ihamiyih, naatu matabir maiye in Jerusalem tit.
14 Li Pablo schiꞌuc li Bernabée te iꞌechꞌic ta jteclum Perge, icꞌotic ta jteclum Antioquía li te ta Pisidia balumile. Cꞌalal jaꞌ o scꞌacꞌalil ta xcuxic li jꞌisraeletique, te iꞌochic ta schꞌulnaic li schiꞌiltaquic ta israelale, ichotiic.
14 Baise Barnabas Paul hairi hikofan maiye hin Pisidia Antioch hitit tafaram Pisidia wanawanan. Naatu Baiyarir Ana Veya Kou’ay Bar hirun himare.
15 Li buchꞌutic oy yabtelic li te ta chꞌulnae, laj yaptaic li smantaltac Dios schiꞌuc li cꞌustic tsꞌibabil yuꞌun li buchꞌutic iyalic li scꞌop Dios ta voꞌonee. Cꞌalal ilaj yoꞌonic ta yaptaele, la stac batel buchꞌu chba yalbe Pablo schiꞌuc Bernabé ti mi oy cꞌusi ta scꞌan ta xalbe chaꞌoxpꞌeluc li crixchanoetique, xuꞌ chcꞌopojic.
15 Buk Atamaninamaim Moses ana ofafar kikirum naatu dinab hai buk hibiyab ufunamaim. Kou’ay Bar ana ukwarih isah tur hiyafar hio, “Taitu kwa aur koufair tur ta nama’am na’at aki akokok iti sabuw kwanao hinanowar.”
16 Ivaꞌi li Pabloe. La syeꞌ scꞌob ti acꞌo stsꞌean schiquinique, xi laj yal:
16 Paul misir umanamaim rutanih naatu busuruf eo, “Israel orot baibin naatu kwa Ufun Sabuw iyab iti’imaim kwama God kwakwafir, anao kwananowar!
17 Li Dios cuꞌuntic, joꞌotic li jꞌisraelutique, itꞌujeic li jtotic jmeꞌtic ta voꞌonee. Cꞌalal te oyic ta Egipto balumile, ep ipꞌolesatic yuꞌun li Diose. Tsꞌacal to iloqꞌuesatic talel ta sjuꞌel Dios yuꞌun maꞌuc onoꞌox yosilalic li Egiptoe.
17 Israel Sabuw ata God uwatanah rubinih naatu nah toumanih na’atube Egypt hima’am ana veya iwa’an wabih ra’at, naatu ana fairamaim nawiyih hitit.
18 Chaꞌvinic (40) jabil itsꞌicbat stalelic yuꞌun Dios li jtotic jmeꞌtic ta voꞌone li cꞌalal te xjoyetic ta taqui jamaltique.
18 Naatu arar yanamaim kwamur etei 40 na’atube ba’afuwih bairi hima.
19 Li ta Canaán balumile oy toꞌox juc‐chop crixchanoetic. Pero li jtotic jmeꞌtique iꞌacꞌbat ta scꞌobic yuꞌun Dios jech la smilic. Li yosilique jaꞌ iꞌacꞌbatic yuꞌun Dios li jtotic jmeꞌtic ta voꞌonee.
19 Tafaram seven Canaan wanawanan gurusih naatu me bai ana sabuw nowahimih itih.
20 Chanib ciento schiꞌuc lajuneb yoxvinic (450) jabil iꞌacꞌbat spas sbaic ta mantal stuquic li jtotic jmeꞌtic ta voꞌonee. Iꞌechꞌ jayvoꞌ jmeltsanejcꞌopetic yuꞌunic ti tꞌujbilic yuꞌun li Diose. Jaꞌ tspaseic ta mantal. Jaꞌ jech toꞌox cꞌalal iꞌoch ta jmeltsanejcꞌop li Samuel li iyal scꞌop Dios ta voꞌonee.
20 Sawar iti himamatar i kwamur etei 450 na’atube wanawananamaim himatar.
21 Cꞌalal jaꞌ o ochem ta jmeltsanejcꞌop li Samuele, lic scꞌanic ajvalil yuꞌunic li jtotic jmeꞌtic ta voꞌonee. Li Diose iyal ti acꞌo ochuc ta ajvalil yuꞌunic li Saule, jaꞌ li snichꞌon Cise. Li Saule jaꞌ snitilul li Benjamín ta voꞌonee. Chaꞌvinic jabil iꞌoch ta ajvalilal li Saule.
21 Naatu sabuw aiwob isan hifefeyan, God Saul bai itih orot Kish natun, Benjamin wawawan, Saul i’aiwob ma kwamur etei 40 na’atube.
22 Tsꞌacal to iloqꞌuesat ta ajvalil yuꞌun Dios li Saule. Jaꞌ itiqꞌue ta ajvalil li Davide. Yuꞌun jech albil onoꞌox scꞌoplal yuꞌun li Diose: “Li Davide, jaꞌ li snichꞌon Isaíe, jmoj coꞌon jchiꞌuc yuꞌun jaꞌ ta spas li cꞌustic ta jcꞌane”, xi onoꞌox.
22 Naatu God Saul bobosair ufunamaim David bai Saul efanin yai. God iti na’atube eo, ‘David o Jesse natun, orot o na’atube isa i ayu au yasisir gagamin na’in, ayu abisa sinafumih akokok etei boro i nasinaf.’
23 Iyal onoꞌox Dios ti ta xꞌoch ta Jcoltavanej cuꞌuntic jun snitilul li Davide. Ital xa li Jcoltavaneje, jaꞌ li Jesuse.
23 Ana’omatanen eo na’atube, orot David ana rara’ane Israel Sabuw hai baiyawasinayan God bai na.
24 Cꞌalal muc toꞌox bu vinajem ti talem xa li Jesuse, li Juane laj yalanbe scotol jchiꞌiltactic ta israelal ti acꞌo yictaic li cꞌustic chopol ta spasique, ti acꞌo yichꞌic joꞌe.
24 Jesu nanamaim John mat na bowabow kakafih baihamiyen dogor baikitabiren bapataito bain isan busuruf eorerereb Israel sabuw tutufin etei isah.
25 Cꞌalal poꞌot xaꞌox xcham li Juan li iyacꞌ ta ichꞌel joꞌe, jech iyal: “Li joꞌone mu joꞌcun li buchꞌu tꞌujbil yuꞌun Dios ti scꞌoplal onoꞌox chtal sventainoxuque. Ta to xtal li buchꞌu más tsots yabtel yichꞌoje. Li joꞌone mu cꞌusi xuꞌ cuꞌun ta jcolta o. Acꞌo mi slocꞌbeel xonob, mu xuꞌ chcaꞌi yuꞌun muꞌyuc jbalil”, xi li Juane.
25 Naatu John ana bowabow bisawar auman sabuw iuwih eo, ‘Kwa anot ayu isou mi’itube kwanotanot? Kwanotanot ayu’uban i nati orot? En, baise orot ta ayu ufu’umaim enan, ayu men karam boro ana kwafure an ana sumasum anarufam.’
26 ’Jchiꞌiltac, joꞌotic ti snitilulutic li Abrahame, schiꞌuc joꞌoxuc ti maꞌuc jꞌisraeloxuc ti avichꞌojic ta mucꞌ eꞌuc li Diose, oy xa ta jtojoltic li lequil achꞌ cꞌop ti chijcolutic oe.
26 Taitu, Abraham ana niburune kwana warar kwatatain, naatu kwa Ufun Sabuw iyab God kwabiruw kwakakafiy, it isat yawas ana tur i hiyafar na tit.
27 Li jchiꞌiltactic li te nacalic ta Jerusalene schiꞌuc li banquilaletic yuꞌunique, muc bu xichꞌic ta mucꞌ li Jesuse, schiꞌuc muc bu xaqꞌuic ta venta li cꞌusi iyalic li buchꞌutic iyalic scꞌop Dios ta voꞌonee, jaꞌ ti ta xcaꞌitic ta scꞌacꞌalil ta jcuxtique. Jaꞌ yuꞌun laj yaqꞌuic ta milel li Jesuse. Jaꞌ icꞌot ta pasel li cꞌusi tsꞌibabil onoꞌox yuꞌunic li buchꞌutic iyalic scꞌop Dios ta voꞌonee.
27 Anayabin Jerusalem bar merar sabuw hai ukwarih bairi Jesu ana bowabow men hi’inan, naatu dinab oro’orot hai tur mar etei Baiyarir Ana Veya hibiyab men naniyan hibaib, imih abisa hisisinaf i tur hio inu’in na iturobe.
28 Acꞌo mi muc bu stabeic smul Jesús ti ta xmile oe, pero laj yalbeic Pilato ti acꞌo yacꞌ ta milel li Jesuse.
28 Basit morob isan ana ef men hitita’ur, Pilate asabunin morob isan hifefeyan naatu easabun morob.
29 Cꞌalal la spasbeic xa scotol jech chac cꞌu chaꞌal tsꞌibabil onoꞌox scꞌoplale, la syalesic ta cruz, ba smuquic.
29 Bukamaim abisa i isan eo na’atube hikirum inu’in hisisinaf ufunamaim, onaf afe’enane hibai hire hub wanawanan hiyai.
30 Pero li Diose la schaꞌcuxes loqꞌuel ta smuquenal.
30 Baise morobone God bora’ah misir maiye.
31 Tsꞌacal to ibat ta Galilea balumil li cꞌalal chaꞌcuxiem xaꞌoxe. Jal to te iyacꞌulan sba ta ilel ta stojol li yajchanbalajeltac schiꞌuc li buchꞌutic yichꞌojic ta muqꞌue. Ta tsꞌacale la schiꞌinic batel ta Jerusalén li cꞌalal ta xa xbat ta vinajele. Jaꞌ yabtelic icom ti ta xalic ba ti iyilic ti chaꞌcuxiem li Jesuse.
31 Naatu veya moumurih na’in sabuw iyab Galilee’ine hi’ufunun bairi hina Jerusalem hititit isah irerereb, naatu nati sabuw i boun hitit sabuw afa isah sif tirurubon.
32 — ausente —
32 Naatu iti tur gewasin i abisa God ata’a’agir eo’omatanih abai kwa isa anan.
33 — ausente —
33 Iti tur i bai it isat ebiturobe, it i ata’a’agir natunatuh, Jesu morobone mimisiramaim. Psalm bairu’abin eo na’atube,
34 Yuꞌun ichaꞌcuxesat yuꞌun Dios li Jesuse, jech mu xa xcham. Yuꞌun jech iꞌalbatic onoꞌox yuꞌun Dios li jchiꞌiltactic ta voꞌonee: “Ta xcacꞌ xꞌoch ta pasmantal sbatel osil jun snitilul David jech chac cꞌu chaꞌal laj calbe onoꞌox la atot ameꞌic David ta voꞌonee”, xꞌutatic onoꞌox.
34 Naatu ana’an aisim God morobone bora’ah maiye mimisir, naatu boro men nihamiy maiye na’in namasamih. Nati isan ana tur iti na’atube eo,
35 Jaꞌ yuꞌun jech la stsꞌiba nojtoc ta sjunal Salmos li Davide: “Muc bu chavacꞌ xcꞌaꞌ jbecꞌtal, joꞌon la anichꞌonun ti muꞌyuc jmule”, xi li Davide.
35 Buk efan ta’ane eo maiye,
36 Pero maꞌuc scꞌoplal stuc David ti jech laj yale. Yuꞌun li Davide jaꞌ noꞌox itune yuꞌun Dios ti jayib cꞌacꞌal icuxi liꞌ ta balumile, icham. Te imuque li yoꞌ bu mucul li stot smeꞌe. Pero te icꞌaꞌ li sbecꞌtale.
36 Anayabin David ana veya’amaim God ana kok bow bisawar ufunamaim morob uwahinah sisibihimaim hiyai mas i’akir
37 Yan li Jesús ti ichaꞌcuxesat yuꞌun li Diose, muc bu xcꞌaꞌ li sbecꞌtale.
37 Baise orot yait God morobone iyawas mimisir i men mas i’akir.
38 Jaꞌ yuꞌun, jchiꞌiltac, scꞌan ti xanaꞌic ti jaꞌ ta sventa Jesús ti xuꞌ chijpasbatutic perton yuꞌun li jmultique.
38 Isan imih taitu kwananowar, iti orot Jesu wabinamaim bowabow kakafih notawiyen isan ana tur i ao’orerereb,
39 Scotol li buchꞌutic ta schꞌunic ti jaꞌ Yajcoltavanejic li Jesuse, ta spasbatic perton yuꞌun li smulique. Ta sventa li smantaltac Dios ti iyal li Moisese mu xijꞌacꞌbat o perton yuꞌun jmultic.
39 iti Jesu wabinamaim sabuw iyab tibitumatum hai bowabow kakafihine i rufamih titit anayabin Moses ana ofafaramaim boro men karam narufami.
40 Jaꞌ yuꞌun qꞌuelo me abaic, mu me xcꞌot ta atojolic jech chac cꞌu chaꞌal iyalic li buchꞌutic iyalic scꞌop Dios ta voꞌonee. Jech iyalic:
40 Imih kwanakaifi gewas, saise abisa dinab hio men isa hinamatar.
41 Aꞌiic me, joꞌoxuc li jpꞌajvanejoxuque.
41 ‘Okwanekwaneyah Kwana’itin!
42 Cꞌalal iloqꞌuic ta chꞌulna scotolique, oy jayvoꞌ jchiꞌiltic li maꞌuc jꞌisraeletique laj yalbeic Pablo ti acꞌo albaticuc nojtoc cꞌalal vaxaquib cꞌacꞌal li cꞌu sba iꞌalbatique.
42 Paul, Banabas hairi Kou’ay Bar hibihamiy auman sabuw hifefeyanih fur ta Baiyarir ana veya’amaim iban hitan maiye iti sawar isah hitidudur hitanowar.
43 Cꞌalal la svocꞌ xa sbaic batel li buchꞌutic te tsobolic schiꞌuquic toꞌoxe, ep jꞌisraeletic schiꞌuc li jchiꞌiltactic ti yichꞌojic ta mucꞌ Dios eꞌuque, la schiꞌinic batel li Pablo schiꞌuc li Bernabée. Iꞌalbatic yuꞌun li Pablo schiꞌuc li Bernabé ti acꞌo schꞌunic o ta jꞌechꞌel ti ta yutsil noꞌox yoꞌon Dios chiscoltautic ta sventa li Jesuse.
43 Kou’ay Bar ana rou’ay hibihamiy ufunamaim, Jew sabuw maumurih na’in naatu sabuw iyab Jew hai kwafiren ana kakafemaim hima’am, Paul Barnabas hibi’ufununih koufair hitih God ana manaw ana kabeberamaim ma’amih hifefeyanih.
44 Cꞌalal ilocꞌ vaxaquib cꞌacꞌale, ep la stsob sbaic talel li buchꞌutic te nacalic ta jteclume, jutuc xa mu scotoluc italic. Yuꞌun tal yaꞌiic nojtoc li scꞌop Diose.
44 Baiyarir Ana Veya bairou’abin sabuw nati bar merar tutufin etei Regah ana tur nowaramih hina.
45 Li jꞌisraeletic ti muc bu schꞌunojic ti iꞌay xa li buchꞌu scꞌoplal chtal ventainvanuque, itꞌix iyaꞌiic li cꞌalal iyilic ti la stsob sbaic talel ep crixchanoetic li te ta chꞌulnae. Laj yalbeic Pablo ti mu meleluc li cꞌusi ta xale schiꞌuc ti mu snaꞌe.
45 Baise Jew sabuw rou’ay gagamin hi’i’itin ana veya hibobowen naatu baigigimen tur hibow hitit, Paul abisa eo isan hibas.
46 Li Pablo schiꞌuc li Bernabée muc bu xiꞌic, jech laj yalbeic:
46 Imaibo Paul, Barnabas hairi hiofok hio, “God ana tur i wantoro’ot kwa ao kwanowar, baise kwa tur i kwakwahir, taiyuw kwanunutitiy ma’ama wanatowan kwa isa men karam, isan imih abihamiy aki anan Ufun Sabuw isah.
47 Yuꞌun jech laj yalbuncutic li Cajvaltique:
47 Anayabin Regah ana obaiyunen tur biti iti na’atube eo,
48 Cꞌalal iyaꞌiic li jchiꞌiltactic li maꞌuc jꞌisraeletique ti jaꞌ jech sba laj yal li Pabloe, xmuybajic xa. Iyalic ti toj lec li cꞌusi laj yal li Cajvaltique. Ischꞌun scotolic li buchꞌutic tꞌujbilic onoꞌox yuꞌun Dios ti ta xcuxiic o sbatel osile.
48 Ufun Sabuw iti tur hinonowar ana maramaim hiyasisir Regah ana tur hibora’ara’ah. Naatu sabuw moumurih na’in ma’ama wanatowan isan hirubinih hima’am hina baitumatumayah himatar.
49 Li buchꞌutic la schꞌunique la spuquic batel li scꞌop Cajvaltic ta spꞌejel Pisidia balumile.
49 Naatu Regah ana tur ra’at tasasar tit nati bar merar ana fofonin etei hinowar.
50 Li jꞌisraeletic ti muc bu schꞌunojic ti iꞌay xa li buchꞌu ti scꞌoplal chtal ventainvanuque, ba yalbeic li banquilal yuꞌunic li te ta slumalique, schiꞌuc jayvoꞌ antsetic ti ta sloqꞌuel yoꞌonic schꞌunojic li smantaltac li Diose, schiꞌuc ti ichꞌbilic ta mucꞌ yuꞌun li crixchanoetique. Jech lic ilbajinaticuc li Pablo schiꞌuc li Bernabée. Itaqueic loqꞌuel ta yosilalic.
50 Baise Jew hai ukwarih himisir bar merar orot gagamih naatu God ana bowayah baibin gagamih yah hi’ora’ah Paul, Barnabas hairi isah hiwosai, naatu hinunih hitit nati bar merar ufunane hire.
51 Li Pablo schiꞌuc li Bernabée la slilinic comel spucucal yoquic; jaꞌ senyail ti jaꞌ xa icom ta sba stuquic ti muc bu schꞌunique. Te ibatic ta jteclum Iconio.
51 Basit Paul Barnabas hairi ah fofob hiru’uh re i hin Ikonium hitit.
52 Li buchꞌutic yichꞌojic ta mucꞌ li Cajvaltic li te ta Pisidia balumile, xmuybaj noꞌox icomic yuꞌun ventainbil xa yoꞌonic yuꞌun li Chꞌul Espíritue.
52 Naatu bai’ufununayah Antioch hima’am yasisir yah awan karatan naatu Anun Kakafiyin iwansumih.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?