Gálatas 2
IMO vs XGS
1 Altopa poinye 14 omba purumu kinye na kano Jerusalem kombundo altopola olando puru. Aku wali Barnabas na kinye waye purumbulu. Taitus kape nani lipo meruna waye purumulu kala.
1 Xwiogwɨ́ wé wúkaú sɨkwɨ́ waú waú nememonɨ Banabaso tɨ́nɨ nerɨmeánɨrai Taitasomɨ nɨwirɨmeámɨ ámɨ Jerusaremɨ nánɨ uŋwanigɨnɨ.
2 Aku purumu imboreni owi nimuna naa puru nalo Goteni na paa puwi nimbe mona lipe ondorumuna puru. Jerusalem kombu wendo pumbolio imbo lupema nimbo tilipo andoru kano ungu tukume tendekumula moke teko kanangei konopu lepolio iye aposelemando nimbo tiru. Nani imbomando oi Jisasinga temanemu toya topo niunje kinye Gotenga ungumu paa nionje konopu lepolio Kristen imbo palini Jerusalem kombu iye muli muli moromele ningo wale pakoromele kano iyemando eno oi pilengei ungumu mainye ambolopo kondopo niu.
2 Nionɨyá dɨŋɨ́ tɨ́nɨ marɨ́áɨ, Gorɨxoyá dɨŋɨ́ tɨ́nɨ wáɨ́ wurɨmeiarɨgɨ́á gɨ́ wɨ́a —Awa ámá wí “Wínɨyo seáyɨ e wimónɨgɨ́áwarɨ́anɨ?” wiaiwiarɨgɨ́áwarɨnɨ. Awa tɨ́nɨ xwɨyɨ́á ŋweáɨmɨgɨnɨríná nurɨ xwɨyɨ́á yayɨ́ neainarɨŋɨ́ nionɨ émáyɨ́ aŋɨ́yo wáɨ́ urarɨŋápɨ nánɨ áwaŋɨ́ nurémearɨ́ná awa “Joxɨ wáɨ́ nurɨrɨ́ná xámɨ néra bɨŋɨ́pɨ tɨ́nɨ agwɨ yarɨŋɨ́pɨ tɨ́nɨ surɨ́má yarɨŋɨnɨ.” nɨrɨpɨ́rɨxɨnɨrɨ xámɨ awamɨ ínɨmɨ áwaŋɨ́ urárɨŋanigɨnɨ.
3 — ausente —
3 E éagɨ aí Taitaso, nionɨ tɨ́nɨ úo —O Gɨrikɨyɨ́ worɨnɨ. O nánɨ aí awí eánɨgɨ́e dánɨ re wí mɨnɨrɨgɨ́awixɨnɨ, “Iyɨ́ sɨ́mɨ́ sɨnɨ sɨ́ó mɨwákwínɨŋáná nene tɨ́nɨ nawínɨ kumɨxɨnɨpaxomanɨ. Xámɨ iyɨ́ sɨ́mɨ́ sɨ́ó owákwípoyɨ.” wí mɨnɨrɨgɨ́awixɨnɨ.
4 — ausente —
4 Mimónɨ́ nɨrɨxɨ́meá imónɨgɨ́áyɨ́ —Ayɨ́ nene gwɨ́nɨŋɨ́ ŋweaŋwaéne imónɨrane re yaiwirane “Kiraisomɨ dɨŋɨ́ nɨwɨkwɨ́rorɨŋɨ́pimɨ dánɨnɨ wé rónɨŋɨ́ wiene imónɨpaxɨ́manɨ. Omɨ dɨŋɨ́ nɨwɨkwɨ́rómáná ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pimɨ nɨxɨ́dɨrɨŋɨ́pimɨ dánɨ Gorɨxoyá sɨŋwɨ́yo dánɨ wé rónɨŋɨ́ wiene imónɨpaxɨ́rɨnɨ.” yaiwirane yanɨ́wá nánɨ gwɨ́nɨŋɨ́ neaŋwɨráranɨrɨ egɨ́áyɨ́rɨnɨ. Ayɨ́ Kiraisomɨ dɨŋɨ́ wɨkwɨ́roarɨŋwápimɨ dánɨ ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pimɨ xɨ́danɨ nánɨ áxeŋwarɨ́ minɨŋwaéne sɨŋwɨ́ ɨ́wɨ́ neanɨmeaanɨro nánɨ ámá kikiɨ́á imónɨgɨ́á wínɨŋɨ́ nimóga neaímeagɨ́áyɨ́rɨnɨ.
5 — ausente —
5 Ayɨ́ xeŋwɨ́ rarɨgɨ́ápɨ none wí arɨ́á nɨwirane mɨxɨ́dɨ́ xwɨyɨ́á yayɨ́ neainarɨŋɨ́ nepaxɨŋɨ́ imónɨŋɨ́pɨ seyɨ́né tɨ́ámɨnɨ sɨnɨ anɨŋɨ́ nɨrɨga unɨ́a nánɨ ayo pɨ́rɨ́ nɨwiaíkirane eŋwanigɨnɨ.
6 Enonga ungu imbo iye koinjomani oi Jisasi kinye koniye leko andoringi iye akuma iye muli mulima ningo wale pakoromele. Imbo imbomani teremele mele Goteni iye imbimunga nimbe naa lipe manjirimo. Iye muli muli akuma enonga paa iyema akumunga ungure molo. Nalo nani aku ungu nimbo tiru wali iye aposelemani nanga niu ungumunga te akuko ola munduko naa ningi.
6 Apɨnɨ marɨ́áɨ, wáɨ́ wurɨmeiarɨgɨ́á “Wínɨyo seáyɨ e wimónɨgɨ́áwarɨ́anɨ?” wiaiwiarɨgɨ́áwa —Awa xámɨ Ámɨnáo tɨ́nɨ emeagɨ́áwa aí “Ayɨ́ ananɨrɨnɨ.” yaiwiarɨŋáwarɨnɨ. Gorɨxo ámáyo sɨ́mɨ́ sɨ́mɨ́ e mumearɨŋɨ́ eŋagɨ nánɨ rarɨŋɨnɨ. Awamɨ xwɨyɨ́á nionɨ wáɨ́ rɨmearɨŋápɨ nánɨ áwaŋɨ́ urémeááná re wí mɨnɨrɨgɨ́awixɨnɨ, “Joxɨ wáɨ́ nɨrɨrɨ́ná xwɨyɨ́á nɨmúrorɨ rarɨŋɨ́pɨ, ayɨ́ rɨpɨrɨnɨ.” wí mɨnɨrɨgɨ́awixɨnɨ.
7 Nalo enoni ulu teteko liko manjiringi. Aku wali Goteni Juda imboma yunge ungu nimbe mundulimu Pitani nimbe tipili nimbe kongono tirimu mele na aku tepala Juda imbomanga imbo lupema Gote yunge ungu nimbe mundulimu nimbo temboi nimbe na kongono akumu tirimu konopu leringi.
7 Wí e mɨnɨrɨpa nero sa dɨŋɨ́ rɨpɨ niaiwigɨ́awixɨnɨ, “Gorɨxoyá dɨŋɨ́yo dánɨ iyɨ́ sɨ́mɨ́ sɨ́ó mɨwákwínɨpa yarɨgɨ́áyo wáɨ́ urɨnɨrɨ urowárɨŋorɨ́anɨ? Pitao negɨ́ Judayo wáɨ́ urɨnɨrɨ urowárɨŋɨ́pa émáyo wáɨ́ urɨnɨrɨ urowárɨŋorɨ́anɨ?” niaiwigɨ́awixɨnɨ.
8 Gote Arani Pita kape Juda imboma ungu mune mondopa tipili nimbe aposel kongono lipe mundupelie ulu enge nili mare yu kinye terimu. Na kape aku tepa kala imbo lupema mune mondopo nimbo temboi nimbe aposel kongonona lipe mundupelie na kinye ulu enge nili mare terimu ningo liko manjiringi.
8 Gorɨxo iyɨ́ sɨ́mɨ́ sɨ́ó wákwínɨgɨ́áyo wáɨ́ urɨnɨrɨ Pitaomɨ eŋɨ́ sɨxɨ́ wímɨxɨŋɨ́pa nionɨ enɨ émáyo wáɨ́ urɨnɨrɨ eŋɨ́ sɨxɨ́ nímɨxɨŋɨ́ eŋagɨ nánɨ rarɨŋɨnɨ.
9 Goteni na kape mane ungu lakopa tirimu ningo liko manjiringi kala. Enonga ungu imbo iye koinjomani Jems, Pita kinye Jon poko wale pakoromele. Ambe temona, iye akumani Kristen imboma ungu mane tirimele. Aku iye poko eno Goteni alako topa kanopa lipelie kinye Juda imboma ungu ningo tieio nimbe kongono tipe mundurumu mele na kinye Barnabas talo ilto kape aku tepa kala imbo lupemando ungu nimbo tiembili kongono lipe mundurumu ningo konopu tendekuna pupili ee ningo ki ltingi.
9 Apɨ nɨniaiwiro mí nɨnómɨxɨro “Gorɨxo Poromɨ wá nɨwianɨrɨ e wiiŋɨ́rɨ́anɨ?” nɨniaiwiro nánɨ Jemiso tɨ́nɨ Pitao tɨ́nɨ Jono tɨ́nɨ —“Awa aŋɨ́ íyɨ́ noraŋíga puŋɨ́pɨ́nɨŋɨ́ imónɨgɨ́áwarɨ́anɨ?” wiaiwiarɨgɨ́áwarɨnɨ. Awa axɨ́pɨnɨ re rɨnárɨgɨ́awixɨnɨ, “None Judayɨ́ aŋɨ́mɨnɨ wáɨ́ uranɨ́wárɨnɨ. Poro tɨ́nɨ Banabaso tɨ́nɨ awaú émáyɨ́ aŋɨ́mɨnɨ wáɨ́ urɨpɨsɨ́írɨnɨ.” nɨrɨnɨro yawawi “Awa tɨ́nɨ nɨkumɨxɨnɨrɨ yarɨŋwáonerɨ́anɨ?” yaiwiani nánɨ siganɨxɨ́ nɨyeairo yayɨ́ yeawárɨgɨ́awixɨnɨ.
10 Iltondo imbo koropa nolima kau waliwalima lino peyani tapamili ningi. Aku ulu pulumu nanga oi temboi teru ulumunga kelko tewi ningi wali kape na kamukumu tono kolopo teru.
10 E neróná yawawi “Apɨ oyaiyɨ.” nɨyeaimónɨrɨ sɨ́mɨ́ xeadɨ́pénarɨgwɨ́ípɨ nɨrɨnárɨro rɨpɨnɨ yearɨgɨ́awixɨnɨ, “Awagwí ámá re ŋweagɨ́á dɨ́wɨ́ ikeamónɨgɨ́áyo dɨŋɨ́ nɨmori arɨrá bɨ owiaiyɨnɨrɨ éɨ́isixɨnɨ.” yearɨgɨ́awixɨnɨ.
11 Nalo altopa Pita kano Antiok kombu omba molorumu wali nani imbo palinga kumbe kerena yu nendo tipo iri toru. Aku ambe telka yuni ulu alowa te terimu.
11 E nerɨ aí Pitao aŋɨ́ Adiokɨ rɨnɨŋɨ́pimɨ nánɨ nɨbɨrɨ́ná xewanɨŋo xwɨyɨ́á meárɨnɨpaxɨ́ bɨ ikárɨnɨ́agɨ nánɨ nionɨ mimáyo dánɨ nɨwiaíkirɨ xɨ́omɨ “Nɨpɨkwɨnɨ mɨyarɨŋɨnɨ.” urɨŋanigɨnɨ.
12 Alowa terimu ulumu i tepa, Juda Kristen imbo mare Jems kinye molkolio oi naa wangei wali Pitani wendo Kristen imbo lupema kinye langi nomba molorumu. Nalo altopa Juda iye kangi pundu kopeio nimelemani Jems kinye molkolio oringi wali Pitani Galesia imbo waye moloringi kanoma molangei yu kundupe lterimu. Aku ambe telka yuni Jems kinye molkolio oringi Juda Kristen imbo akumani imbi keri tindingenje pipili kolopalie terimu.
12 Ayɨ́ rɨpɨ nánɨ e urɨŋanigɨnɨ. Ámá Jemiso tɨ́ámɨnɨ sɨnɨ mɨrémónapɨpa eŋáná Pitao ananɨ ámá émá tɨ́nɨ nɨkumɨxɨnɨrɨ aiwá nawínɨ nagɨ́rɨnɨ. E nerɨ aí ámá awa —Awa re rarɨgɨ́áwarɨnɨ, “Émáyɨ́ Jisasomɨ dɨŋɨ́ nɨwɨkwɨ́roro aí iyɨ́ sɨ́mɨ́ sɨ́ó mɨwákwínɨpa nerɨ́náyɨ́, Gorɨxoyá imónɨpaxɨ́manɨ.” rarɨgɨ́áwarɨnɨ. Awa rémónapáná Pitao rɨxa wé ɨ́á nɨmɨxeánɨrɨ sɨnɨ émáyɨ́ tɨ́nɨ nɨkumɨxɨnɨrɨ aiwá nawínɨ nagɨ́manɨ. Awa nánɨ wáyɨ́ nerɨ e yagɨ́rɨnɨ.
13 Aku wali Antiok kombu moloringi Juda Kristen imbo wemani konopu talo lekolio Pitani terimu ulu teko tukuruku peringi. Aku teringina kanopalie Barnabasini kape aku ulu kala terimu.
13 Judayɨ́ Jisasomɨ dɨŋɨ́ wɨkwɨ́roarɨgɨ́á Adiokɨyo ŋweagɨ́áyɨ́ “Pitao wé ɨ́á nɨmɨxeánɨrɨ́ná xɨxenɨ mɨyarɨnɨnɨ.” nɨwimónɨrɨ aí ayɨ́ enɨ Pitao eŋɨ́pa axɨ́pɨ éwapɨ́nɨgɨ́awixɨnɨ. E nero wigɨ́ éwapɨ́nɨ́ápimɨ dánɨ dɨŋɨ́ Banabasoyápɨ enɨ pɨ́rɨ́ yɨpákwigɨ́awixɨnɨ.
14 Nalo Gotenga ungu tukumemu lombilko naa kondoringi ulu nani kanopolio kinye imbo pali nombeya teringi wali nani Pitando nimboindo, “Nu paimbo Juda iyemu nalo nu imbo lupema kinye koniye lekolio enonga ulu puluma tereno. Aku tekolio Juda imbomanga ulu puluma naa tereno. Akumunga ambe telka nuni Juda imbomanga ulu puluma imbo lupemando paa teaio ninoya?
14 E éagɨ́a aiwɨ nionɨ ayɨ́ xwɨyɨ́á yayɨ́ neainarɨŋɨ́pɨ píránɨŋɨ́ ɨ́á mɨxɨrɨpa nero apɨ tɨ́nɨ nepa xɨxenɨ mɨyarɨŋagɨ́a nɨwɨnɨrɨ́ná Pitaomɨ ámá nɨ́nɨ arɨ́á egɨ́e dánɨ re urɨŋanigɨnɨ, “Joxɨ Judayɨ́ woxɨ aí yegɨ́yɨ́ yarɨgɨ́ápa íníná mé émáyɨ́ yarɨgɨ́ápa nimónɨrɨ yarɨŋoxɨ eŋagɨ nánɨ pí nánɨ émáyɨ́ re oyaiwípoyɨnɨrɨ wikárɨmɨnɨrɨ yarɨŋɨnɨ, ‘Judayɨ́ yarɨgɨ́ápa nimónɨrane mepa neranénáyɨ́, nɨpɨkwɨnɨ mɨyarɨŋwɨnɨ.’ oyaiwípoyɨnɨrɨ pí nánɨ wikárɨmɨnɨrɨ yarɨŋɨnɨ?” urɨŋanigɨnɨ.
15 Nu kinye na kinye ilto Juda iye talo. Juda imbomanga mane ungumu naa pilkolio ulu pulu keri teremele mele ilto aku tepa iye talte kape molo.
15 Ámɨ re urɨŋanigɨnɨ, “Yawawi yegɨ́ inókípaú yeaxɨrɨgɨ́íe dánɨ émáyɨ́ imónɨrai ŋwɨ́ ikaxɨ́ rɨnɨŋɨ́pimɨ wiaíkiarɨgwɨ́íwawi imónɨrai mé Judayɨ́ imónɨgwɨ́íwawirɨnɨ.
16 Imboreni Juda imbomanga mane ungumu teremomunga Goteni yunge ulu kerima wendo lipe naa ltendembalo. Nalo imboreni Kraist Jisasini yunge nimbe kolorumuna ipuki tirimomunga kau Goteni yunge ulu kerima wendo lipe ltendembalo aku tepo lipo manjirimbolo. Akumunga iltoni Jisasi ipuki tirimbulu.
16 E imónɨgwɨ́íwawi eŋagɨ aí Gorɨxo ámá ŋwɨ́ ikaxɨ́ Moseso eaŋɨ́pɨ xɨ́darɨgɨ́ápimɨ dánɨ wí ‘Wé rónɨgɨ́áyɨ́rɨnɨ.’ mɨrárɨ́ ámá Kiraisɨ Jisasomɨ dɨŋɨ́ wɨkwɨ́roarɨgɨ́ápimɨ dánɨ ‘Wé rónɨgɨ́áyɨ́rɨnɨ.’ rárarɨŋɨ́ eŋɨ́pɨ nánɨ nɨjɨ́á nimónɨrai nánɨ yawawi Gorɨxo yegɨ́ ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pimɨ xɨ́darɨgwɨ́ípimɨ dánɨ marɨ́áɨ, yegɨ́ Kiraisɨ Jisasomɨ dɨŋɨ́ wɨkwɨ́roarɨgwɨ́ípimɨ dánɨ ‘Wé rónɨgɨ́íwaúrɨnɨ.’ rárɨnɨ́á eŋagɨ nánɨ yawawi aí Kiraisomɨ dɨŋɨ́ wɨkwɨ́rogwɨ́isixɨnɨ. O ámá wo aí ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pɨ xɨ́darɨŋɨ́pimɨ dánɨ ‘Wé rónɨŋorɨnɨ.’ wí rárɨnɨ́á meŋagɨ nánɨ Kiraisomɨ dɨŋɨ́ wɨkwɨ́rogwɨ́isixɨnɨ.
17 Ilto Kraistindo ipuki tipo yunge ungumu pilipo lombilipo Gotenga iye talo molombili lepolio Juda imbomanga mane ungumu lombilko teremele ulu akuma umbulu tirimbolo kano. Iltoni aku terembolo kinye Juda imbomani ilto iye ulu kalaro teli talo nimele kano. Aku ulu pulu wendo oromomu iltoni Kraist pulu panjimboloya? Aku paa molo.
17 Yaiwanɨŋowawi ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pɨ nɨxɨ́dɨraíná yarɨgwɨ́ípimɨ dánɨ marɨ́áɨ, Kiraiso neaiiŋɨ́pimɨ dɨŋɨ́ wɨkwɨ́roarɨgwɨ́ípimɨ dánɨ Gorɨxo ‘Wé rónɨgɨ́íwagwírɨnɨ.’ yearárɨnɨŋɨ́wawi oimónaiyɨnɨrɨ nerɨ́ná Judayeneyá ŋwɨ́ ikaxɨ́ ‘Apɨ apɨ éɨ́rɨxɨnɨ.’ rɨnɨŋɨ́pimɨ wiaíkigwɨ́íwawi imónɨgwɨ́írɨnɨ. E imónɨgwɨ́íwawi eŋagɨ nánɨ re rɨpaxɨ́ranɨ, ‘Kiraiso ámá ɨ́wɨ́ epɨ́rɨ nánɨ wiepɨsarɨŋorɨnɨ.’ rɨpaxɨ́ranɨ? Oweoɨ, wí e rɨpaxɨ́ mimónɨnɨ.
18 Juda imbomanga mane ungumunga umbulu tirimbulu wali aku iltoni ulu aloware naa terimbulu, nio. Nalo kinye i tepo nio, kelepo nani oi umbulu tiru ulumu altopo ipuki tipo lombilipo tendu lemo Juda imbomanga mane ungumu paa topo tangondoli imbo kerimu nimbo nanu lipo ondombo.
18 Aŋɨ́ nionɨ pɨneaárɨŋáiwá ámɨ nɨmɨrɨrɨ́náyɨ́, ‘Ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pimɨ wiaíkiarɨŋoxɨrɨnɨ.’ nɨrɨpaxɨ́rɨnɨ. Ayɨ́ rɨpɨ rarɨŋɨnɨ, ‘Nionɨ Judayeneyá ŋwɨ́ ikaxɨ́ rɨnɨŋɨ́pɨ rɨ́wɨ́ nɨmorɨ́ná nepa sɨpí bɨ méagɨ aí xámɨ apɨ nɨxɨ́dɨrɨŋɨ́pimɨ dánɨ wé rónɨŋáonɨ imónɨ́ɨmɨgɨnɨrɨ eŋá emɨ moŋápɨ ámɨ ɨ́á nɨxɨrɨrɨ́náyɨ́, “Ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pimɨ wiaíkiarɨŋoxɨrɨnɨ.” nɨrɨpaxɨ́rɨnɨ.’ rarɨŋɨnɨ.
19 — ausente —
19 Ayɨ́ rɨpɨ nánɨrɨnɨ. Nionɨ sɨnɨ ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pimɨ oxɨ́dɨmɨnɨrɨ nerɨ́ná nɨjɨ́á re imónɨŋárɨnɨ, ‘Apimɨ dánɨ ámá wí Gorɨxoyá sɨŋwɨ́yo dánɨ wé rónɨgɨ́áyɨ́ imónɨpaxɨ́manɨ.’ Nɨjɨ́á e nimónɨrɨ nánɨ sɨnɨ apimɨ nɨxɨ́dɨmɨ nánɨ rɨxa pegɨ́áyɨ́ wonɨ́nɨŋɨ́ imónɨrɨ Gorɨxomɨnɨ nɨxɨ́dɨrɨ dɨŋɨ́ wɨkwɨ́rómɨ nánɨ sɨŋɨ́ egɨ́áyɨ́ wonɨ́nɨŋɨ́ imónɨrɨ eŋárɨnɨ.
20 — ausente —
20 Nionɨ Kiraiso tɨ́nɨ nawínɨ rɨxa íkɨ́á yoxáɨ́pámɨ pegwɨ́íonɨrɨnɨ. Ayɨ́ rɨpɨ rarɨŋɨnɨ, ‘Nionɨ Gorɨxoyá dɨŋɨ́ tɨ́nɨ Kiraiso tɨ́nɨ nawínɨ ikárɨnɨgwɨ́íonɨrɨnɨ.’ rarɨŋɨnɨ. Nionɨ pí pí yarɨŋápɨ gɨ́ dɨŋɨ́yo dánɨ yarɨŋámanɨ. Kiraiso nionɨ dɨŋɨ́ íkíkɨ́ ninɨŋɨ́ eŋagɨ nánɨ oyá dɨŋɨ́yo dánɨ yarɨŋárɨnɨ. Sɨnɨ xwɨ́á tɨ́yo nɨŋwearɨ́ná pí pí yarɨŋápɨ, ayɨ́ Gorɨxoyá xewaxomɨ —O nionɨ nánɨ dɨŋɨ́ sɨpí nɨwinɨrɨ yorɨ́rɨnɨŋorɨnɨ. Omɨnɨ dɨŋɨ́ nɨwɨkwɨ́rorɨ yarɨŋárɨnɨ.
21 Goteni na kinye konopu mondopa aku ulu enge nili terimumundo umbulu naa tiro. Goteni imbomanga mane ungumu kau lombilimbelo imbo tendo nimbei nu nanga imbo toya tolimu nilkanje aku Jisasi yu unjo polopeyana we kolka!” niu.
21 E nerɨ́ná Gorɨxo nionɨ wá nɨnɨwianɨrɨ niiŋɨ́pɨ peá moarɨŋámanɨ. Ŋwɨ́ ikaxɨ́ eánɨŋɨ́pimɨ nɨxɨ́dɨrɨŋɨ́pimɨ dánɨ ámá nepa wé rónɨgɨ́áyɨ́ imónɨŋánáyɨ́, ayɨ́ Kiraiso peŋɨ́pɨ surɨ́má peárɨpaxɨ́rɨnɨ.” urɨŋanigɨnɨ.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?