Lucas 8
Onanto eto kakle fɔfɔ; Sɛkpɛle (LIP) vs ARA
1 Nya lefe ditsyuǝ eto kamaa, Yesu átsyilama nti bomfo úsu kǝmǝ ku mbuto ntsyuǝ. Nya úkedi Ditiki Sɛɛ nǝmǝ itsyi lǝ Onanto eto sekakedikɔ ǝsuǝ. Batɔnkpe lefosi inuǝ ba úlǝkǝ tsya ǝtǝkǝko wǝ.
1 Aconteceu, depois disto, que andava Jesus de cidade em cidade e de aldeia em aldeia, pregando e anunciando o evangelho do reino de Deus, e os doze iam com ele,
2 Besio ba Yesu létsya bufi akpa akpa ku mba óla awɔnɔ bua úlǝkǝ lǝ mǝ ǝsuǝ eto bǝtsyuǝ tsya ǝkǝtǝkǝko wǝ. Nya utsyuǝ wǝ lɛkɛ lǝ mǝ nti ni Maria wǝ baakpo Magdalanyǝ nwǝ ǝsuǝ Yesu léla awɔnɔ bua akuanse úlǝkǝ.
2 e também algumas mulheres que haviam sido curadas de espíritos malignos e de enfermidades: Maria, chamada Madalena, da qual saíram sete demônios;
3 Usio bamba tsya ákɛ lǝ mǝ nti mfó wǝ baakpo bǝ Yohana nwǝ eto usǝ baakpo Kusa wǝ díyifo keyifo lǝ Oka Herodes eto lekpokakpokɔ nya údi uninǝ utsyuǝ wǝ díkabe mfó. Besio kpǝ bǝtsyuǝ ku nwǝ baakpo Susana tsya ǝtǝkǝko Yesu nya banlɛ mǝ asa bufi kawunsǝ ko wǝ ku wǝ bakasebi.
3 e Joana, mulher de Cuza, procurador de Herodes, Suzana e muitas outras, as quais lhe prestavam assistência com os seus bens.
4 Betidi kpǝ éketsyi kǝmǝ ate ate ate kǝbǝ Yesu ɔflɔ. Nnya lǝ lefe nǝ betidi kpǝ díbǝ bátsyaa, Yesu átɛyi mǝ lekpa nǝmfo nkǝ,
4 Afluindo uma grande multidão e vindo ter com ele gente de todas as cidades, disse Jesus por parábola:
5 “Ɔkuɛmfo utsyuǝ ésu nkǝ wǝǝsǝ eyibibi ǝtsyuǝ. Nya lefe nǝ ɔnlɛ eyibibi nyamǝ busǝǝ, íbǝ bǝ ǝtsyuǝ álo ekpo lǝ kusu nya betidi lémankli nya, nya baklɔbɛ lɛsɛ nnya bamini.
5 Eis que o semeador saiu a semear. E, ao semear, uma parte caiu à beira do caminho; foi pisada, e as aves do céu a comeram.
6 Ǝtsyuǝ tsya álo ekpo lǝ akpankplamboe ǝsuǝ. Nya se íkǝǝ, yǝnyǝ ntu ku sitǝ sɛɛ. Nyaso yɛylɔbe nya íkpǝ.
6 Outra caiu sobre a pedra; e, tendo crescido, secou por falta de umidade.
7 Eyibibi nyamǝ ǝtsyuǝ édufǝ lǝ biyufa nti. Nya biyufa biamǝ lébe bíti eyibibi nyamǝ, nya békle nnya kenke itǝ íkpǝ.
7 Outra caiu no meio dos espinhos; e estes, ao crescerem com ela, a sufocaram.
8 Nya abamba dísu ékpo lǝ kasɔ sɛɛ ǝsuǝ. Nya se íkǝǝ, ɛnwɔ ebibi alofa, alofa.”
8 Outra, afinal, caiu em boa terra; cresceu e produziu a cento por um. Dizendo isto, clamou: Quem tem ouvidos para ouvir, ouça.
9 Yesu eto bakasebi átɔ wǝ lekpá nǝmfó eto kasɔ.
9 E os seus discípulos o interrogaram, dizendo: Que parábola é esta?
10 Mfó ɔ́tɛyi mǝ nkǝ, “Onanto éfi wǝ sekakedikɔ eto asakulakula eto kobe útǝ mi. Fɛɛ betidi bambaa, akpá ǝsuǝ bɔɔnɔ nnya itǝ bǝ,
10 Respondeu-lhes Jesus: A vós outros é dado conhecer os mistérios do reino de Deus; aos demais, fala-se por parábolas, para que, vendo, não vejam; e, ouvindo, não entendam.
11 “Lekpá nǝ míntɛyi eto kasɔ ni bǝ, eyibibi nyamǝ ni Onanto eto ditiki.
11 Este é o sentido da parábola: a semente é a palavra de Deus.
12 Nya eyibibi nnya díbǝ ekpo lǝ kusu ɔflɔ te fe betidi ba laanɔ, fɛ Obonsam ǝbǝ kǝlǝkǝ ditiki nǝmǝ lǝ mǝ akɔɛsi. Nya wǝǝtǝ nkǝ bembofo bofo kanɔ bǝ lǝ Onanto lǝ ofo mǝ bulǝkǝ.
12 A que caiu à beira do caminho são os que a ouviram; vem, a seguir, o diabo e arrebata-lhes do coração a palavra, para não suceder que, crendo, sejam salvos.
13 Nya, nnya díbǝ ékpo lǝ akpankplamboe ǝsuǝǝ, te fe betidi ba lɛnɔ ditiki nǝmǝ nya báfo ni ku disuǝyuǝ lamfolamfo, fɛɛ díendufǝ lǝ mǝ akɔɛsi sitinti. Nyaso baafo kanɔ itǝ lefe kliminti hã. Nya lǝ lefe nǝ botokabe sɛkɛ díbǝ mǝ lǝ ǝsuǝǝ, bǝǝtǝ disi.
13 A que caiu sobre a pedra são os que, ouvindo a palavra, a recebem com alegria; estes não têm raiz, creem apenas por algum tempo e, na hora da provação, se desviam.
14 Eyibibi nya lékpo lǝ biyufa ntii, te fe betidi ba laanɔ ditiki nǝmǝ, fɛɛ kawunsiǝ eto bulǝ ku kǝ asa eto bɔbɛbɛ ku kawunsiǝ kamfo eto kamini eesensǝ keti mǝ, nya yǝǝntǝ kusu bǝ ebibi nyamǝ be, ɛsɛ lǝ balɛ nnya.
14 A que caiu entre espinhos são os que ouviram e, no decorrer dos dias, foram sufocados com os cuidados, riquezas e deleites da vida; os seus frutos não chegam a amadurecer.
15 Nya eyibibi nnya díbǝ ékpo lǝ kasɔ sɛɛ ǝsuǝǝ, te fe betidi ba laanɔ ditiki nǝmǝ nya baafo ni kakpe lǝ utu kǝmiǝ. Nya baabokosǝ ǝsuǝ kasɔ nya bǝǝńyǝ kekleke isu ese lǝ kalosǝkɔ itǝ bǝ baawɔ ebibi kpǝ.
15 A que caiu na boa terra são os que, tendo ouvido de bom e reto coração, retêm a palavra; estes frutificam com perseverança.
16 “Utidi kuutsyuǝ anto okandiɛ kefi asa keti wǝ nye ufi wǝ usu okpe lǝ lesa kalɔ. Bomu weefi wǝ kǝtǝkǝ lǝ wǝ kǝtǝkǝkɔ kaka betidi ba lǝǝbǝ mfó luunyǝ asa wuee.
16 Ninguém, depois de acender uma candeia, a cobre com um vaso ou a põe debaixo de uma cama; pelo contrário, coloca-a sobre um velador, a fim de que os que entram vejam a luz.
17 Lesa saa nǝ béfi bákula lǝ kalebe saa, ebɔbɔ lǝ lekple bǝnyǝ. Nya lesa nǝ ke béti bákpee, ebɔbɔ lǝ lekple bǝnyǝ.
17 Nada há oculto, que não haja de manifestar-se, nem escondido, que não venha a ser conhecido e revelado.
18 “Bebe ǝsuǝ kukɔnɔ lǝ etiki nnya bianɔ ǝsuǝ. Utidi wǝ ke asa ntee, buusi bǝtǝ wǝ bawunsǝ. Nya utidi wǝ ke kulesa lentee, nnya úbu nkǝ ite wǝ tsyaa, bɔɔlɛ nnya bafo wǝ lǝ ani.”
18 Vede, pois, como ouvis; porque ao que tiver, se lhe dará; e ao que não tiver, até aquilo que julga ter lhe será tirado.
19 Yesu eto bayimi ku mǝ ambe ǝbǝ wǝ ɔflɔ, fɛɛ bamfó kusu bunyǝ bǝnyǝ Yesu itsyi lǝ sitiditu sia eso.
19 Vieram ter com ele sua mãe e seus irmãos e não podiam aproximar-se por causa da concorrência de povo.
20 Utidi utsyuǝ ésu ɔ́tɛyi Yesu nkǝ, “Fǝ ambe ku fǝ bayimi ńyǝ lǝ lekple balɛ fǝ bɔbɛbɛ.”
20 E lhe comunicaram: Tua mãe e teus irmãos estão lá fora e querem ver-te.
21 Mfó nya Yesu lɛtɛyi mǝmblɛ nkǝ, “Mɔ ambe ku mɔ bayimi ni mba laanɔ Onanto eto ditiki nya beeyifo lǝ ni ǝsuǝ.”
21 Ele, porém, lhes respondeu: Minha mãe e meus irmãos são aqueles que ouvem a palavra de Deus e a praticam.
22 Diyi lɔnii, Yesu édufǝ ɔklɔ kafo ku wǝ bakasebi. Mfó nya ɔ́tɛyi mǝ nkǝ, “Bitǝ lǝ bɔyila ditumbukplɛ nǝmǝ busu lekpake nǝ nse.” Nyaso bédu bésu.
22 Aconteceu que, num daqueles dias, entrou ele num barco em companhia dos seus discípulos e disse-lhes: Passemos para a outra margem do lago; e partiram.
23 Se bányɛ lǝ ntu bomǝ ǝsuǝ bantɔɔ, Yesu álabe selabe. Nya lǝ lefe nǝmǝ ǝsuǝǝ, ufiebi étsyiko bɔsɔ kekleke nya ntu dítsyiko bɔsɔ kedufǝ lǝ ɔklɔ ǝmǝ kafo itǝ bǝ bédufǝ lǝ ukpǝ ku mǝnkpǝ eto nti.
23 Enquanto navegavam, ele adormeceu. E sobreveio uma tempestade de vento no lago, correndo eles o perigo de soçobrar.
24 Bakasebi bamǝ ésu básanklisǝ Yesu nya bátɛyi wǝ bǝnkǝ, “Boanto! Boanto! Boǝbǝ bukpǝ!”
24 Chegando-se a ele, despertaram-no dizendo: Mestre, Mestre, estamos perecendo! Despertando-se Jesus, repreendeu o vento e a fúria da água. Tudo cessou, e veio a bonança.
25 Nya ɔ́tɔ bakasebi bamǝ nkǝ, “Beso bimbǝ bofokanɔ?”
25 Então, lhes disse: Onde está a vossa fé? Eles, possuídos de temor e admiração, diziam uns aos outros: Quem é este que até aos ventos e às ondas repreende, e lhe obedecem?
26 Yesu ku wǝ bakasebi áyila bésu bédufǝ Gadara eto kasɔ lǝ ditumbukplɛ eto lekpake nǝ nkpiɔ Galilea eto kasɔ.
26 Então, rumaram para a terra dos gerasenos, fronteira da Galileia.
27 Se Yesu lɛbɔ lǝ ɔklɔ ǝmǝ ǝsuǝ koo, osani utsyuǝ wǝ awɔnɔ bua nsi lǝ ǝsuǝ étsyi umǝ ǝmǝ úbǝ ótsyako wǝ. Yóofo lefe kpǝ se utidi ǝmfo díkayɛ leyaleya katsyilama. Nya wóakatɔnɔ nkǝ woǝsiǝ lǝ diyo enso lǝ edi nti.
27 Logo ao desembarcar, veio da cidade ao seu encontro um homem possesso de demônios que, havia muito, não se vestia, nem habitava em casa alguma, porém vivia nos sepulcros.
28 Se únyǝ Yesuu, ófa nya óto wǝ ǝsuǝ ókpo lǝ kasɔ lǝ Yesu eto akɔ. Nya ɔ́tɔ wǝ bembembe nkǝ, “Yesu, Onanto Fanlofanlo eto Ubi! Be nkpe lǝ bonko ku fǝ lenti mfo? Nlɛ fǝ lekpakpa, mǝnnǝ mɛ koto!”
28 E, quando viu a Jesus, prostrou-se diante dele, exclamando e dizendo em alta voz: Que tenho eu contigo, Jesus, Filho do Deus Altíssimo? Rogo-te que não me atormentes.
29 Utidi ǝmfo átɛyi nyamfo, itsyise Yesu áto ɔkuɛ ókpe lɛwɔnɔ nǝ nsi lǝ wǝ ǝsuǝ mfó, nya ɔ́tɛyi ni nkǝ, “Bɔ wǝ lǝ ǝsuǝ!” Lefe kpǝ lǝ lɛwɔnɔ nǝmǝ ǝsiǝ utidi ǝmǝ lǝ ǝsuǝǝ, lǝ bákle wǝ ani ku akpa kulaa tsya bákpe wǝ lǝ amanaa, úkǝfǝsǝ amana nyamǝ nya lɛwɔnɔ nǝmǝ díkǝnǝ wǝ kesuko mfiminti.
29 Porque Jesus ordenara ao espírito imundo que saísse do homem, pois muitas vezes se apoderara dele. E, embora procurassem conservá-lo preso com cadeias e grilhões, tudo despedaçava e era impelido pelo demônio para o deserto.
30 Yesu átɔ wǝ nkǝ, “Ntsyǝ baakpo fǝ?”
30 Perguntou-lhe Jesus: Qual é o teu nome? Respondeu ele: Legião, porque tinham entrado nele muitos demônios.
31 Mfóo, awɔnɔ bua nyamǝ álɛ Yesu lekpakpa yǝnkǝ woanla nnya otsyese kaka awɔnɔ bua lǝǝsiǝ kǝnyǝ kanyi.
31 Rogavam-lhe que não os mandasse sair para o abismo.
32 Mfóo, bakplako kpǝ ǝńyǝ lǝ kɔtini ǝsuǝ békedi. Nya awɔnɔ bua nyamǝ lɛlɛ Yesu lekpakpa bǝnkǝ utǝ lǝ bedufǝ lǝ bakplako bamǝ ǝsuǝ. Nya Yesu dítǝ mǝ kusu.
32 Ora, andava ali, pastando no monte, uma grande manada de porcos; rogaram-lhe que lhes permitisse entrar naqueles porcos. E Jesus o permitiu.
33 Nyaso bábɔ lǝ utidi ǝmǝ ǝsuǝ nya bédufǝ lǝ bakplako bamǝ ǝsuǝ. Nya mǝmblɛ dítsyetsyi báwunini lǝ kɔtini komǝ eto kotosi nya bédufǝ lǝ ditumbukplɛ nǝmǝ nya bánya bátsylɔ kenke.
33 Tendo os demônios saído do homem, entraram nos porcos, e a manada precipitou-se despenhadeiro abaixo, para dentro do lago, e se afogou.
34 Lefe nǝ betidi ba díkabe bakplako bamǝ dínyǝ asa nnya díbǝ mfóo, bétsyetsyi bésu bátɛyi betidi ba lɛkɛ lǝ umǝ ku mbuto bo letsylama mfó kenke.
34 Os porqueiros, vendo o que acontecera, fugiram e foram anunciá-lo na cidade e pelos campos.
35 Nya betidi bamǝ lɛbɔ bésu bǝ lǝ besu babe lesa nǝ díbǝ. Nya se bésu báyo Yesu ɔflɔɔ, bǝnyǝ osani wǝ ǝsuǝ Yesu léla awɔnɔ bua utsyiko nya unsi lǝ Yesu eto akɔ untǝkǝ ǝnǝ wuee nya onkpe awu lǝ ǝsuǝ unsi kpoo. Mfóo, mǝmblɛ áte sikpi.
35 Então, saiu o povo para ver o que se passara, e foram ter com Jesus. De fato, acharam o homem de quem saíram os demônios, vestido, em perfeito juízo, assentado aos pés de Jesus; e ficaram dominados de terror.
36 Betidi ba dínyǝ kase asa nyamfó díbǝǝ, átɛyi mba mfó kase Yesu létsya utidi wǝ ǝsuǝ awɔnɔ bua dísiǝ fɛ íkakpa wǝ.
36 E algumas pessoas que tinham presenciado os fatos contaram-lhes também como fora salvo o endemoninhado.
37 Lǝ nyamfo esoo, Gadare eto kasɔ eto betidi átɛyi Yesu bǝnkǝ udu lǝ mǝ kasɔ, itsyise sikpi ǝmuǝ mǝ tinti. Nyaso Yesu édufǝ lǝ ɔklɔ údu.
37 Todo o povo da circunvizinhança dos gerasenos rogou-lhe que se retirasse deles, pois estavam possuídos de grande medo. E Jesus, tomando de novo o barco, voltou.
38 Mfó nya utidi wǝ ǝsuǝ Yesu léla awɔnɔ bua úlǝkǝ álɛ Yesu lekpakpa nkǝ, “Tǝ kusu lǝ ntǝkǝko fǝ.” Fɛɛ Yesu mántɔnɔ nya ɔ́tɛyi wǝ nkǝ,
38 O homem de quem tinham saído os demônios rogou-lhe que o deixasse estar com ele; Jesus, porém, o despediu, dizendo:
39 “Sinkli esu oto lǝ esu atɛyi lesa nǝ Onanto diyifo útǝ fǝ.” Lǝ nyaso utidi ǝmfó ésu ɔ́yɛ lǝ kǝmǝ ka nkpe mfó úkatɛyi asa nnya kenke Yesu díyifo útǝ wǝ.
39 Volta para casa e conta aos teus tudo o que Deus fez por ti. Então, foi ele anunciando por toda a cidade todas as coisas que Jesus lhe tinha feito.
40 Lefe nǝ Yesu dísinkli úsu ɔ́yila ditumbukplɛ nǝ nkpe mfó, betidi bamfó áfo wǝ kukɔnɔ, itsyise mǝmblɛ ǝsiǝ bákabe wǝ kusu.
40 Ao regressar Jesus, a multidão o recebeu com alegria, porque todos o estavam esperando.
41 Mfó nya osani wǝ baakpo Yairo wǝ lídi Yudafɔ eto katsyakɔ eto uninǝ ɔni ǝbǝ óse akonki lǝ Yesu eto akɔ nya ɔ́lɛ wǝ lekpakpa nkǝ utǝkǝko wǝ lǝ besu wǝ diyo,
41 Eis que veio um homem chamado Jairo, que era chefe da sinagoga, e, prostrando-se aos pés de Jesus, lhe suplicou que chegasse até a sua casa.
42 itsyise wǝ ubisiobi ɔni wǝ díkafo fe alɛ lefosi ǝnuǝ, labe ɔlɛ bufi nya okpe lǝ ukpǝ ku mǝnkpǝ eto nti.
42 Pois tinha uma filha única de uns doze anos, que estava à morte. Enquanto ele ia, as multidões o apertavam.
43 Nya lǝ betidi bamfó ntii, usio wǝ kɔtɔ díkakpo itǝ lefosi alɛ ǝnuǝ sɔ̃ɔ̃ tsya akɛ mǝ lenti. Usio ǝmfo ábiasǝ wǝ atabi kenke nkǝ lǝ otsya wǝ bufi bomǝ, fɛɛ ókplatsya ɔ́nɔ.
43 Certa mulher que, havia doze anos, vinha sofrendo de uma hemorragia, e a quem ninguém tinha podido curar [e que gastara com os médicos todos os seus haveres],
44 Ɔ́yɛ buɛɛ lǝ Yesu eto kama lǝ betidi nti nya útidi wǝ awu eto kotosi. Lamfolamfo kɔtɔ komǝ áyɛ wǝ bokpo.
44 veio por trás dele e lhe tocou na orla da veste, e logo se lhe estancou a hemorragia.
45 Mfó nya Yesu lɛtɔ nkǝ, “Owoe dítidi mɛ?”
45 Mas Jesus disse: Quem me tocou? Como todos negassem, Pedro [com seus companheiros] disse: Mestre, as multidões te apertam e te oprimem [e dizes: Quem me tocou?].
46 Tsyaa, Yesu átɛyi nkǝ, “Nnyi miǝ utidi utsyuǝ étidi mɛ, itsyise ǝsuǝale ǝtsyuǝ ábɔ lǝ mɛ ǝsuǝ.”
46 Contudo, Jesus insistiu: Alguém me tocou, porque senti que de mim saiu poder.
47 Se usio ǝmǝ léte nkǝ wǝmbofo ǝsuǝ bɔbiɔsǝ esoo, útsyiko butinkǝ nya óse akonki ókpe disi kasɔ lǝ Yesu eto akɔ. Mfó nya ɔ́tɛyi lesa nǝ eso útidi Yesu eto awu lǝ betidi ba kenke eto ǝnǝmi. Nya úlǝkǝ ɔ́tɛyi lesa nǝ eso útidi wǝ awu ku kase bufi bomǝ lɛyɛ wǝ lamfolamfo.
47 Vendo a mulher que não podia ocultar-se, aproximou-se trêmula e, prostrando-se diante dele, declarou, à vista de todo o povo, a causa por que lhe havia tocado e como imediatamente fora curada.
48 Lǝ nyamfo eso Yesu átɛyi wǝ nkǝ, “Mɔ ubisiobi, fǝ bofokanɔ átsya fǝ. Su lǝ diyuǝ ǝsuǝ.”
48 Então, lhe disse: Filha, a tua fé te salvou; vai-te em paz.
49 Lefenǝ Yesu nsi ɔnlɛ etiki budii, ɔtɔyɛ ɔni ǝbǝ údufǝ wǝ dítsyi Yudafɔ eto katsyakɔ eto uninǝ wǝ baakpo Yairo ɔflɔ. Nya úbǝ ɔ́tɛyi wǝ nkǝ, “Fǝ ubisiobi ǝmǝ ébukpǝ koko, nyaso yɛ oteasa ǝmǝ bulǝ.”
49 Falava ele ainda, quando veio uma pessoa da casa do chefe da sinagoga, dizendo: Tua filha já está morta, não incomodes mais o Mestre.
50 Fɛɛ Yesu ánɔ ditiki nǝmǝ nya ɔ́tɛyi Yairo nkǝ, “Mante sikpi. Fǝ fo anɔ fǝ ubi ǝmǝ ebɔkɛ ale.”
50 Mas Jesus, ouvindo isto, lhe disse: Não temas, crê somente, e ela será salva.
51 Lǝ lefe nǝ bésu bédufǝ Yairo eto diyo mfóo, wǝntǝ utidi saa kusu nkǝ udufǝ diyo kafo enso Petro ku Yohanes ku Yakobo ku ubisiobi ǝmǝ eto anto ku ambe hã.
51 Tendo chegado à casa, a ninguém permitiu que entrasse com ele, senão Pedro, João, Tiago e bem assim o pai e a mãe da menina.
52 Nya betidi kpǝ díńyǝ mfó banlɛ nku buwi ku kudu lǝ ubi ǝmǝ eso. Mfó nya Yesu lɛtɛyi mǝ nkǝ, “Biensiwi keku. Ubi ǝmǝ mǝnkpǝ. Selabe ete ɔnlɛ.”
52 E todos choravam e a pranteavam. Mas ele disse: Não choreis; ela não está morta, mas dorme.
53 Mfóo, nya mǝmblɛ dímǝ wǝ, itsyise mǝ yi bǝnkǝ úkpǝ.
53 E riam-se dele, porque sabiam que ela estava morta.
54 Yesu ákɔbe wǝ lǝ kɔni nya ókpadi wǝ nkǝ, “Ubi, taka ǝńyǝ!”
54 Entretanto, ele, tomando-a pela mão, disse-lhe, em voz alta: Menina, levanta-te!
55 Usiobi ǝmǝ ésinkli úbǝ nkpǝ nya ótaka úńyǝ lamfolamfo. Nya Yesu lɛtɛyi mǝ nkǝ bǝtǝ ubisiobi ǝmǝ lesatsyuǝ lǝ udi.
55 Voltou-lhe o espírito, ela imediatamente se levantou, e ele mandou que lhe dessem de comer.
56 Asa nyamfo kenke éyifo wǝ antomǝ yanii, fɛɛ Yesu ǝkǝ mǝ ato nkǝ bantɛyi utidi saa lesa nǝ díbǝ mfó.
56 Seus pais ficaram maravilhados, mas ele lhes advertiu que a ninguém contassem o que havia acontecido.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 8, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.