Lucas 8
BEF vs ARIB
1 Alihaꞌa nesiꞌa minoto Yesu sipi hepaꞌifi to lagaso hepaꞌi ninalo ninalo bula ola huto Huꞌmamofihi kapoꞌamofihi hetofa kagaꞌa boanaꞌi enalitoga lu epimofaꞌna huꞌehina yabe. To nayahi luga luga su hoto nigigusagati loemo heleko malago hite Yesuhi koko panaꞌa minana megeꞌi melete biꞌahana yabe.
1 Logo depois disso, andava Jesus de cidade em cidade, e de aldeia em aldeia, pregando e anunciando o evangelho do reino de Deus; e iam com ele os doze,
2 To ana huto anaꞌi lugaꞌa Yesu enebesiseꞌnafi to foipa fele li heꞌmi epalana megeꞌi melete biꞌahana yabe. To analuguti moneya Maliau yabai Magatala hepalo aꞌi yabe lite giꞌa helata hana ailuguti koyapaꞌi Yesu foipa fele nayahi mone kegiꞌa su huto mone kegiꞌati loemo heleko malago li heꞌmi etoꞌehina yabe.
2 bem como algumas mulheres que haviam sido curadas de espíritos malignos e de enfermidades: Maria, chamada Madalena, da qual tinham saído sete demônios.
3 To Yoana, Susahi lihaꞌa ai Helotihi nohaꞌalo kaba bomofihi lihaꞌa yagi to Susana to babu anaꞌi lugaꞌa hiti enali Yesu hiti to koko pananaꞌamagihi feꞌnohaꞌanilo eneheꞌma eneheꞌma hite biꞌahana yabe.
3 Joana, mulher de Cuza, procurador de Herodes, Susana, e muitas outras que os serviam com os seus bens.
4 Boanaꞌi hepato hepatoti Yesutoga eba eba hite ete babu lite li nupa hago Yesu yaꞌma bame ka mone ma luto lu epiꞌehina yabe:
4 Ora, ajuntando-se uma grande multidão, e vindo ter com ele gente de todas as cidades, disse Jesus por parábola:
5 Bo moneuba noseꞌna bigahaꞌa foyaꞌagu buto hekalalube luto buꞌehina yabe. Ana noseꞌna bigahaꞌa li futili katili huto nohekalago lugaꞌa kapogu limo koko huꞌehigo bonaꞌmagi enigigusatuꞌi i emagu meleꞌahago namamagi fite neꞌahana yabe.
5 Saiu o semeador a semear a sua semente. E quando semeava, uma parte da semente caiu à beira do caminho; e foi pisada, e as aves do céu a comeram.
6 Lugaꞌa efahubago hina melugu limo ito i polo huto hofa toto linaya meꞌi nogoyaꞌa meniꞌigo hosopa ito logo bibe.
6 Outra caiu sobre pedra; e, nascida, secou-se porque não havia umidade.
7 Lugaꞌa noseꞌna bihaꞌa ana huto ufehaꞌa hiti nina nagaꞌi hapaꞌagu limo iloto polo huto nalaꞌa hiti moneka hofa tete tiꞌina ai ufehaꞌa hiti nagauba i etago ti bati mehuꞌehina yabe.
7 E outra caiu no meio dos espinhos; e crescendo com ela os espinhos, sufocaram-na.
8 To lugaꞌa meꞌi nogoya hiti bati huto ninalo limo ina bati huto polo felana hofa toloto noseꞌna legeyaꞌa babu luto legeya hoꞌehina yabe. To Yesu molo emiloto ma luto lu epiꞌehina: Kehelilo. Lenekesa niꞌinogomo yaꞌma ka keheliya ilo.
8 Mas outra caiu em boa terra; e, nascida, produziu fruto, cem por um. Dizendo ele estas coisas, clamava: Quem tem ouvidos para ouvir, ouça.
9 Yesuhi koko panaꞌamagi ana bame kamofihi hapa lu limibo lite Yesuhi loka heꞌahana yabe.
9 Perguntaram-lhe então seus discípulos o que significava essa parábola.
10 Ya hite loka nehago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Huꞌmau aiꞌa suguna ka hapaꞌa alu lepiꞌehibe. Ya huꞌehina lugaꞌa boanaꞌi enali bame kagutiko lu noepune ya hulenogo enali gili gili hilete be megalabe to enekesatuꞌi keheli lanaya ka mana melilanaꞌmu yabe.
10 Respondeu ele: A vós é dado conhecer os mistérios do reino de Deus; mas aos outros se fala por parábolas; para que vendo, não vejam, e ouvindo, não entendam.
11 Bame kamofihi hapa ma huto niꞌibe. Noseꞌna bihaꞌamoya Huꞌmamofihi kagaꞌa yabe.
11 É, pois, esta a parábola: A semente é a palavra de Deus.
12 Noseꞌna bihaꞌa kapogu limo inamoya ma huto niꞌibe. Bonaꞌmagi kaga manaꞌa kehelilago analo Satau oto ana kaga komopaꞌaniguti lito bufa nohibe. To ana kaga kehelite komopaꞌanigu li melelete bite Huꞌmau enubuto bilenogo aiꞌa kapo batiꞌalo mine lalabe luto yabe.
12 Os que estão à beira do caminho são os que ouvem; mas logo vem o Diabo e tira-lhe do coração a palavra, para que não suceda que, crendo, sejam salvos.
13 To noseꞌna bihaꞌa efahubago hina melugu liminamoya ma huto niꞌigi bonaꞌi lugaꞌamagi Huꞌmamofihi kagaꞌmu enegelo bite nelibe. Ya nehana ana mono ka komopaꞌanigu fulu tuto emagu menominabe, enali nesi kanaꞌasi komopaꞌanigu li melelete nehite fi taga huseꞌna huto nohigomo meleꞌisi ho kete ana kaga heꞌmi su helata nehabe.
13 Os que estão sobre a pedra são os que, ouvindo a palavra, a recebem com alegria; mas estes não têm raiz, apenas crêem por algum tempo, mas na hora da provação se desviam.
14 To ufehe nagaꞌi hapaꞌagu limo ina noseꞌna bihaꞌamoya ma huto hapaꞌa niꞌigi bonaꞌi enali kaga kehelilata nehabe ya nehana enelesa luseꞌna to yogo feꞌnohi batiꞌamu to enegelonaguti ma melugu minoseꞌnauba neminanalo komopaꞌanigu bai toto minoto ka manaꞌa kehelinamofihi leꞌmo emagu mololago noseꞌna bihaꞌa manaꞌa enaliluguti huto hulata menohibe.
14 A parte que caiu entre os espinhos são os que ouviram e, indo seu caminho, são sufocados pelos cuidados, riquezas, e deleites desta vida e não dão fruto com perfeição.
15 To noseꞌna bihaꞌa meꞌi bati huto nogoyaꞌa ninalo limo ito bati huto tinamofihi hapaꞌa ma huto niꞌibe, bonaꞌi enali ka keheli uleꞌale hite lilete amuya melete minago enaliluguti noseꞌna bihaꞌa huto huba huba hulata nohibe, Yesu ya luꞌehina yabe.
15 Mas a que caiu em boa terra são os que, ouvindo a palavra com coração reto e bom, a retêm e dão fruto com perseverança.
16 To mone ka hiti ma luꞌehina: Bonaꞌmagi libiꞌi ligite lapetuꞌi ifi tela to sipa kapoluga melelata menehabe. Hitalo nemalana yabe. To libiꞌi ya hutoꞌi meleꞌahago besa besa nolago bonaꞌi ana logo fana meto be gelete bila ela hite minelata nehabe.
16 Ninguém, pois, acende uma candeia e a cobre com algum vaso, ou a põe debaixo da cama; mas põe-na no velador, para que os que entram vejam a luz.
17 Asagaꞌna fala kito ninana alihi ai hepaꞌi kugumato huto hilinaꞌmu yabe. Asagaꞌna bonaꞌmagi ifi togo ninana alihi ai hepaꞌi kugumato huto hulago logo fana mehaꞌalo huto hulata nohibe.
17 Porque não há coisa encoberta que não haja de manifestar-se, nem coisa secreta que não haja de saber-se e vir à luz.
18 Yanaꞌmu lenali kaba hu bati hilo. Lenali kaga keheli bati hilanamoꞌmu nolube. To bo moneuba keheliseꞌna lilana Huꞌmau ai moneꞌa hiti babu lito emilinaꞌmu yabe. To bo moneuba keheliseꞌna melise faꞌmene nohilina yalo ai keheliseꞌna mone aliꞌohube luto ekesa noyigilina Huꞌmau li heꞌmilinaꞌmu yabe.
18 Vede, pois, como ouvis; porque a qualquer que tiver lhe será dado, e a qualquer que não tiver, até o que parece ter lhe será tirado.
19 Yesuhi itoꞌafu to gonamu tamuꞌa aitoga anamo babu bonaꞌmagi leꞌmo bego hiꞌahago enali Yesuhi buꞌalo mebiꞌahana yabe.
19 Vieram, então, ter com ele sua mãe e seus irmãos, e não podiam aproximar-se dele por causa da multidão.
20 Ya hite nehago mone keneꞌuba bu enogoloto Yesuhi kehe i emito luꞌehina: Kai itokafumo to kogonamu tamukamomagi bu kagalune lite ma fegutoga ho tilete nehabe.
20 Foi-lhe dito: Tua mãe e teus irmãos estão lá fora, e querem ver-te.
21 Ya noligo Yesu ma luto asagaꞌi lu epiꞌehina: Enali Huꞌmamofihi kaꞌa kehelilete megeꞌi nemalana boanaꞌmagiya nani itoꞌnigi nogonamu tamuꞌni nehabe.
21 Ele, porém, lhes respondeu: Minha mãe e meus irmãos são estes que ouvem a palavra de Deus e a observam.
22 Mone yupahi Yesu koko panaꞌa hiti botigu tilete ma luto lu epiꞌehina: Ma hefuhu nagamilugu ilaga huto muya beletoga bilune, luto lu epiꞌehina. Enali hapi fite ana hefunugu botiꞌanigu biꞌahana.
22 Ora, aconteceu certo dia que entrou num barco com seus discípulos, e disse-lhes: Passemos à outra margem do lago. E partiram.
23 Boti nagamilugu nobigo Yesu buꞌi koꞌehina. Ya huꞌehigo amuya habahi hefupoguti liloto nagamiꞌmouba botiꞌanimogu ti bai toseꞌna huloto nagami hefunugu eneleꞌmo ifi talinaꞌa huꞌehina.
23 Enquanto navegavam, ele adormeceu; e desceu uma tempestade de vento sobre o lago; e o barco se enchia de água, de sorte que perigavam.
24 Yesuhi koko panaꞌa enelesa ligo bite Yesuhi leꞌmo ho tilete ma lite liꞌahana: Sipi Bo. Sipi Bo yale. Lali anaꞌasi fililuta suhi nohibe lite liꞌahana. Yesu buꞌi koꞌehinati ho tiloto ana sipi amuya habapofi hiti to nagamiꞌi bilina hiti ka etemekito kaga lu etimigo analo meleꞌisi felele huto buꞌehina.
24 Chegando-se a ele, o despertaram, dizendo: Mestre, Mestre, estamos perecendo. E ele, levantando-se, repreendeu o vento e a fúria da água; e cessaram, e fez-se bonança.
25 Ya huto felele hulago Yesu ma luto koko pananaꞌa lu epiꞌehina: Lenali keheli uleꞌale hiseꞌnatini hiyaꞌa niꞌibe? Ya ligo enali enekesa yigi babu lite sipi enelesaꞌani ligo enali ai lu emigo ai lu emigo hilete ma lite liꞌahana: Yaꞌma bo kiyiꞌafu nohibe? Ai nagamiꞌi nobilinamofihifi to sipi habapofihifi kaga lu epigo enali kaꞌa keheli emina bo yabe lite enaliꞌani lugo keheligo hiꞌahana yabe.
25 Então lhes perguntou: Onde está a vossa fé? Eles, atemorizados, admiraram-se, dizendo uns aos outros: Quem, pois, é este, que até aos ventos e à água manda, e lhe obedecem?
26 Alihi enali heꞌmite botiꞌanigu bite Gegese hepato Galili hefuhu nagami muya beleto kegiꞌa niꞌigo biꞌahana.
26 Apontaram à terra dos gerasenos, que está defronte da Galiléia.
27 Yesu botiguti heleko limito nagami kehetoga gigusa notigo bo mone foipa fele ailuga nina ana hepatoti Yesutoga oꞌehina yabe. Ana bo koyapaꞌi gufaꞌalo guketeꞌa mehepise gufa yapako kifi kifi kene mala mala hepaꞌi ninalo bula ola huto muliꞌmogu minolata nohina bo yabe.
27 Logo que saltou em terra, saiu-lhe ao encontro um homem da cidade, possesso de demônios, que havia muito tempo não vestia roupa, nem morava em casa, mas nos sepulcros.
28 Ai Yesuhi bu goloto sipi kehe iloto okabagati ifi toto Yesuhi gigusagu hekili higo koloto sipi kehe ito ma luto luꞌehina: Yesuo, kai ifo muya kokulumalugu Bo Huꞌmamofihi Panaꞌa. Kai hena suhi hu netalubeꞌmu nohane? Ke, kai nagabu giseꞌna li nugufalo memolobo, luto Yesuhi kehe ito lu emiꞌehina yabe.
28 Quando ele viu a Jesus, gritou, prostrou-se diante dele, e com grande voz exclamou: Que tenho eu contigo, Jesus, Filho do Deus Altíssimo? Rogo-te que não me atormentes.
29 Yesu yataꞌa foipa fele komopaꞌaguti li heꞌmi etana molo nokehelito kehe iꞌehina. Babu yupahi yaꞌmana foipa feleuba ana bo li sa gilago to bonaꞌmagi gigusa yapolo nagaꞌi gi pili ko eteꞌahanaꞌmu i pulu tigo ka melugu leꞌmoto bulata nohina yabe.
29 Porque Jesus ordenara ao espírito imundo que saísse do homem. Pois já havia muito tempo que se apoderara dele; e guardavam-no preso com grilhões e cadeias; mas ele, quebrando as prisões, era impelido pelo demônio para os desertos.
30 Yesu ana bo loka hoꞌehina: Kigika giꞌaga nohane? Ya ligo ana bouba luꞌehina: Nani nigiꞌni yege yegeloita yabe. Henaꞌmugope babu foipa fele ailuguti bai tete mineꞌahana.
30 Perguntou-lhe Jesus: Qual é o teu nome? Respondeu ele: Legião; porque tinham entrado nele muitos demônios.
31 Foipa fele enali ana bomofinugu bai tete minana Yesuhi kehe i emite liꞌahana: Kai yatama keligu leleꞌmo memolobo, lite buka tite liꞌahana.
31 E rogavam-lhe que não os mandasse para o abismo.
32 Analo afehi lapaluga yaga babu lite noseꞌnaꞌani line mane hite foipa felemagi Yesu kumu yagamagi enugufagu leleꞌmo molobo lago Yesu bilo luto enoho lifiꞌehina yabe.
32 Ora, andava ali pastando no monte uma grande manada de porcos; rogaram-lhe, pois que lhes permitisse entrar neles, e lho permitiu.
33 Ya higo enali ana foipa fele ana bomofihi gufaguti heꞌmite yagamagi enugufagu tite falago ana yaga enali asagaꞌi yabatoga limilete bite hefunugu nofu ti su heꞌahana yabe.
33 E tendo os demônios saído do homem, entraram nos porcos; e a manada precipitou-se pelo despenhadeiro no lago, e afogou-se.
34 Ya hago yaga kaba bomagi anana huto hinana bu gelete asaga boanaꞌi ya huꞌehibe lite lu epimofaꞌna ana hepato hila to yaga kaba nehana hepato hiꞌahana yabe.
34 Quando os pastores viram o que acontecera, fugiram, e foram anunciá-lo na cidade e nos campos.
35 Babu boanaꞌi hena suhi huꞌehifi lite bu galune lite biꞌahana. Enali Yesu nohinalo elete ana bo gufaguti foipa fele heleko limiꞌahana gufalo gukete li hekololoto ekesaꞌa hokolo nohigo Yesuhi gigusagu nominana ana boanaꞌi bu gelete enelesaꞌani ligo koli hiꞌahana yabe.
35 Saíram, pois, a ver o que tinha acontecido, e foram ter com Jesus, a cujos pés acharam sentado, vestido e em perfeito juízo, o homem de quem havia saído os demônios; e se atemorizaram.
36 Bonaꞌi lugaꞌa enali ana huto hinana bu gete minanamagi kaga beto hite lugaꞌa bonaꞌmagi ya huto ana bo negi noto nominanamo Yesu oto leꞌmo bati huꞌehibe lite lu epiꞌahana.
36 Os que tinham visto aquilo contaram-lhes como fora curado o endemoninhado.
37 Ya hago babu boanaꞌi Gegese hepatoti ete li nupa hite minanamagi Yesuhi: Bufa hubo lite liꞌahana, lali sipi lelesati nolibe liꞌahana yabe. Ya lite lago Yesu botigu tito heꞌmi epoloto bufa huꞌehina yabe.
37 Então todo o povo da região dos gerasenos rogou-lhe que se retirasse deles; porque estavam possuídos de grande medo. Pelo que ele entrou no barco, e voltou.
38 Ana bo gufaguti foipa fele Yesu li heꞌmi etana bouba Yesu kumu: Nani hiti biluꞌibe luto megeꞌi lifito nobinamo Yesu akuꞌi ho lifi heꞌmiloto ma luto lu emiꞌehina:
38 Pedia-lhe, porém, o homem de quem haviam saído os demônios que o deixasse estar com ele; mas Jesus o despediu, dizendo:
39 Hepakaga buto Huꞌmau keleꞌmo bati huꞌehinanaꞌmu bonaꞌi lu epimofaꞌna hubo. Ya ligo ana bo hepaꞌalo buloto asaga boanaꞌi ana kegiꞌa neminana Yesu leꞌmo bati huꞌehina kaga lu epi baga iꞌehina yabe.
39 Volta para tua casa, e conta tudo quanto Deus te fez. E ele se retirou, publicando por toda a cidade tudo quanto Jesus lhe fizera.
40 Yesu nagami hefuhi mula kegiꞌa nina hepato henetigo babu boanaꞌi li nupa hite geba hite nehanati be gelete hetofana huto ane lite sipi fokehi heꞌahana.
40 Quando Jesus voltou, a multidão o recebeu; porque todos o estavam esperando.
41 Bo mone giꞌa Yailusi yabe luto nohina bo ai mono noto kaba nohina bo henetiꞌehina yabe. Ya huloto ana bouba Yesuhi gigusagu ho koto koloto: Kai hiti nani hiti nani nonuga biluꞌibe luto Yesuhi loka hoꞌehinagi
41 E eis que veio um homem chamado Jairo, que era chefe da sinagoga; e prostrando-se aos pés de Jesus, rogava-lhe que fosse a sua casa;
42 yege paꞌa moneꞌisi besito filiseꞌna nohigo biluꞌibe luto loka hoꞌehina. Ana paꞌi nayahi luga luga su hoto mone kegiꞌati loemo heleko malago kufuꞌa buꞌehina.
42 porque tinha uma filha única, de cerca de doze anos, que estava à morte. Enquanto, pois, ele ia, apertavam-no as multidões.
43 Aꞌi mone minoꞌehina asaga yupahi golahaꞌa heꞌmiba heꞌmiba huto minago kufuꞌa nayahi luga luga su hoto mone kegiꞌati loemo heleko malago minoto asaga yogo feꞌnohaꞌa lusa gi etana bonaꞌmagi epi su hana mone ana lusa bonaꞌmagi nobesinana li felele mehiꞌahana yabe.
43 E certa mulher, que tinha uma hemorragia havia doze anos {e gastara com os médicos todos os seus haveres} e por ninguém pudera ser curada,
44 Ai ana aꞌuba babu bonaꞌmagi Yesuhi leꞌmo bego hite minanalo tiloto Yesuhi megesalo oloto kefeꞌalo ana aꞌuba bako higo nobesinana meleꞌisi felele hu etoꞌehina.
44 chegando-se por detrás, tocou-lhe a orla do manto, e imediatamente cessou a sua hemorragia.
45 Ya higo Yesu: Nugufalo kuyuꞌafu bako nohibe luto asaga bonaꞌi enoloka hago enali ya mehuꞌohune lite bahane nehago Pitau ma luto lu emiꞌehina: Kaba boꞌni babu boanaꞌmagi keleꞌmo bego hiꞌahabe. Henabe luto bahane halube?
45 Perguntou Jesus: Quem é que me tocou? Como todos negassem, disse-lhe Pedro: Mestre, as multidões te apertam e te oprimem.
46 Aku Yesu luꞌehina: Mone keneꞌuba kefeꞌnilo bako higo amuyaꞌni heꞌmi netoto nobigo molo nokehelito nolube luꞌehina.
46 Mas disse Jesus: Alguém me tocou; pois percebi que de mim saiu poder.
47 Ana aꞌmouba Yesuhi gufalo linanamoꞌmu leꞌmo huto hilago keheliloto ai asaga bonaꞌmagi enubulo tubuto Yesuhi gigusagu hekili higo koloto asaga bona enogoko bilo Yesuhi gufalo bako huꞌehina kaga hapaꞌa lu noemito to yana higo nobesinana meleꞌisi i saki tuto felele hu etoꞌehinamo hiti lu hokolo huto lu emiꞌehina.
47 Então, vendo a mulher que não passara despercebida, aproximou-se tremendo e, prostrando-se diante dele, declarou-lhe perante todo o povo a causa por que lhe havia tocado, e como fora imediatamente curada.
48 Yesu lu emiꞌehina: Paꞌnimaka kaika kaga keheli uleꞌale huto minoseꞌnakauba keleꞌmo ye nokabe. Kai nobitogo kipaka fulu hino.
48 Disse-lhe ele: Filha, a tua fé te salvou; vai-te em paz.
49 Ana kaga Yesu lu su mehoꞌehigo bo mone kaba bomofihi nonugati kaga lito oto pakamo filibe luto Yailusihi lu noemito anaꞌa hiligi yabe luto tisa bo leꞌmo heꞌmibo luto luꞌehina.
49 Enquanto ainda falava, veio alguém da casa do chefe da sinagoga dizendo: A tua filha já está morta; não incomodes mais o Mestre.
50 Yesu kagaꞌatiti akeheliloto Yailusihi ma luto lu emiꞌehina: Kai koli mehuse nohutoka, paꞌi nohibe luto kehelito kagaꞌni li pili ko minetogo ai akuꞌi buna salinaꞌmu yabe.
50 Jesus, porém, ouvindo-o, respondeu-lhe: Não temas: crê somente, e será salva.
51 Yesu ana bomofihi nohaꞌalo henetiloto asaga bonaꞌi fegutoga nehago Pitagi Yonigi to Yemesigi enali hiti eneleꞌmago hiti to ana paꞌmofihi itoꞌafugo afoꞌafugo hiti tiꞌahana.
51 Tendo chegado à casa, a ninguém deixou entrar com ele, senão a Pedro, João, Tiago, e o pai e a mãe da menina.
52 Asaga bonaꞌi analo minana ana paꞌmofi kumu lite noseꞌna mo site yibi hiba hiba hite nehago Yesu bu goloto ma luto lu epiꞌehina: Lenali yibi nama mehilo. Ma paꞌi mefiliꞌehina faꞌmene buꞌi koꞌehibe.
52 E todos choravam e pranteavam; ele, porém, disse: Não choreis; ela não está morta, mas dorme.
53 Ya nohigo asaga bonaꞌmagi enali afiliꞌehinaguti hena huto akuꞌi ho tiligo nolibe lite Yesuhi kiya hi eteꞌahana yabe.
53 E riam-se dele, sabendo que ela estava morta.
54 Yesu ana paꞌmofihi yahaꞌalo liloto kehe i emito luꞌehina: Ma paꞌi kai ho tibo.
54 Então ele, tomando-lhe a mão, exclamou: Menina, levanta-te.
55 Ya ligo ana paꞌmofihi mehaꞌa i behe huto ago ai meleꞌisi ho tito buꞌi gili higo Yesu noseꞌna ite ete eminogo neno luto lu epiꞌehina.
55 E o seu espírito voltou, e ela se levantou imediatamente; e Jesus mandou que lhe desse de comer.
56 To ana paꞌmofihi itoꞌafugo afoꞌafugo topa helete etelesaꞌatiti ligo Yesu ma luto etegekesa biꞌehina: Letali ma huto hinanamofihi hapaꞌa bonaꞌi lu meepiliyo luto lu etotoꞌehina.
56 E seus pais ficaram maravilhados; e ele mandou-lhes que a ninguém contassem o que havia sucedido.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?